หกกับดักของการเมืองมวลชนไทยร่วมสมัย

หกกับดักของการเมืองมวลชนไทยร่วมสมัย —ดร. เพียงดิน รักไทย

ชุดบทความ “มดแดงล้มช้าง ฉบับ 2026”

หกกับดักของการเมืองมวลชนไทยร่วมสมัย

กลไกที่ผลิตซ้ำความพ่ายแพ้ และเงื่อนไขของการก้าวข้ามอย่างมีวุฒิภาวะ

ผู้เขียน ครูเพียงดิน ฉบับ เมษายน 2569 ระดับ กึ่งวิชาการ · บทความเชิงวิเคราะห์

บทคัดย่อ

บทความนี้เสนอว่าความพ่ายแพ้ซ้ำของขบวนการเคลื่อนไหวเพื่อประชาธิปไตยในไทยตลอดห้าสิบปีที่ผ่านมา มิได้เกิดจากการขาดพลังมวลชน หากเกิดจาก กลไกเชิงโครงสร้างหกชุด ที่ทำงานร่วมกันจนแปลงพลัง ของประชาชนให้ “เผาผู้ถือคบไฟก่อนเสมอ” กลไกทั้งหกได้แก่ กับดักผู้ร้ายคนเดียว (personification), อารมณ์แทนการกระทำในยุคแพลตฟอร์ม (emotion-as-action), วีรชนนิยมและการเน้นตัวบุคคล (hero-worship), ความเร่งรีบที่ตกเป็นเหยื่อของเกมยาว (urgency), การประนีประนอมปลอมที่ไม่แตะกลไกสำคัญ (false reconciliation), และความรุนแรงของรัฐในฐานะการสอนผ่านบาดแผลไม่ได้ชำระ (trauma-as-pedagogy)

บทความใช้กรณีศึกษาจากเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519, พฤษภาคม 2535, เมษายน–พฤษภาคม 2553, การยุบพรรคอนาคตใหม่และก้าวไกล, คลื่นเยาวชนปี 2563, และการจัดตั้งรัฐบาลปี 2566 เพื่อสาธิต ตรรกะภายในของกับดักแต่ละประเภท และเสนอแนวทางก้าวข้ามเชิงปฏิบัติที่ตระหนักในข้อจำกัดของ การเมืองไทยเชิงโครงสร้างโดยไม่ตกเป็นเชลยของความสิ้นหวัง

คำสำคัญ: การเมืองมวลชน เครือข่ายอำนาจ อุดมการณ์ประชาธิปไตย การเมืองไทยร่วมสมัย ความรุนแรงของรัฐ ทฤษฎีการเคลื่อนไหวทางสังคม

กับดักที่ 1 / SIX TRAPS กับดักผู้ร้ายคนเดียว The Personification Trap

การเมืองไทยตลอดสามทศวรรษหลังเต็มไปด้วยชื่อที่ถูกยกเป็น “สัญลักษณ์ของปัญหา” — ทักษิณในยุคหนึ่ง สุเทพ เทือกสุบรรณในอีกยุค ประยุทธ์ จันทร์โอชาในช่วงต่อมา และแม้แต่ชื่อ ผู้นำฝ่ายประชาธิปไตยเองก็ถูกฝ่ายอนุรักษนิยมยกเป็น “ผู้ร้าย” ในแบบของตน การจัดวางความขัดแย้ง ทางการเมืองในรูปของบุคคลเป็นปรากฏการณ์ที่วรรณกรรม social movement studies เรียกว่า personification of conflict ซึ่งเกิดขึ้นทั่วโลก[1] แต่ในบริบทไทยมันสร้างผลเสียที่รุนแรงเป็นพิเศษ เพราะสังคมไทยมีวัฒนธรรมของการเน้นตัวบุคคล ทั้งในระดับสถาบันและระดับครัวเรือน

1.1 ตรรกะของกับดัก

กับดักนี้ทำงานผ่านสมมติฐานที่ไม่ได้พูดออกมาสามชั้น: (ก) ปัญหาการเมืองมีสาเหตุจากบุคคล, (ข) การกำจัดบุคคลนั้นจะแก้ปัญหาได้, และ (ค) ผู้นำฝ่ายตรงข้ามคือผู้ร้าย เมื่อทั้งสามชั้นนี้ ทำงานร่วมกัน ขบวนการทางการเมืองจะเสียทรัพยากรส่วนใหญ่ไปกับการ “ล้ม” ตัวบุคคล โดยมิได้ สัมผัสโครงสร้างที่เอื้อให้บุคคลนั้นเกิดขึ้นได้ตั้งแต่ต้น

1.2 เงื่อนไขของการก้าวข้าม

วรรณกรรมเปรียบเทียบชี้ว่าสังคมที่หลุดจากกับดักนี้มักเริ่มจากการสร้าง institutional vocabulary — ภาษาและกรอบคิดที่พูดถึง “โครงสร้าง” ได้โดยไม่ต้อง แปลเป็นชื่อคน[3] ในไทย ภาษาดังกล่าวเริ่มก่อตัว ในคลื่นเยาวชนปี 2563 ที่พูดเรื่อง “มาตรา 112,” “ส.ว. 250,” “ศาลรัฐธรรมนูญ,” และ “องคมนตรี” อย่างตรงไปตรงมา ซึ่งเป็นครั้งแรกในรอบหลายทศวรรษที่ขบวนการมวลชนให้น้ำหนัก กับกลไกเชิงสถาบันมากกว่าตัวบุคคล ทั้งนี้การก้าวข้ามอย่างสมบูรณ์ยังต้องอาศัยการพัฒนา การศึกษาทางการเมืองภาคพลเมืองในระดับมวลชนที่กว้างกว่าแกนนำและผู้ตาม

กับดักที่ 2 / SIX TRAPS กับดักอารมณ์แทนการกระทำ The Emotion-as-Action Trap in the Age of Platforms

คลื่นการเคลื่อนไหวหลังปี 2553 แตกต่างจากยุคก่อนในแง่สำคัญประการหนึ่ง: มันเกิดขึ้นบน โครงสร้างพื้นฐานการสื่อสารที่เป็นของบริษัทเอกชนข้ามชาติ ซึ่งออกแบบมาเพื่อ เพิ่มเวลาที่ผู้ใช้อยู่กับแพลตฟอร์ม ไม่ใช่เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพของการจัดตั้งทางการเมือง Zeynep Tufekci เรียกลักษณะนี้ว่า networked protest paradox — ความสามารถในการ ระดมคนเพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดด ขณะที่ความสามารถในการคงรูปและเจรจา กลับอ่อนลง[4]

2.1 กลไกเชิงอัลกอริทึม

  • การให้รางวัลกับความรุนแรงทางภาษา: เนื้อหาที่กระตุ้นอารมณ์แรงได้ engagement สูงกว่า เนื้อหาวิเคราะห์ ระบบจึงขยายความโกรธและเสียดสี แต่หดเนื้อหาที่ต้องการความอดทนในการอ่าน
  • การสร้างภาพลวงของการขยับ: การกดแชร์ การเปลี่ยนรูปโปรไฟล์ การติดแฮชแท็ก สร้างความรู้สึก ว่าได้กระทำแล้ว ในขณะที่การกระทำนั้นไม่ได้เปลี่ยนสมดุลของอำนาจเชิงวัตถุ
  • การแยกส่วนผู้สนับสนุน: ระบบแนะนำเนื้อหาสร้าง filter bubble ที่ทำให้ผู้ร่วมขบวน เห็นเพียงพวกเดียวกัน และสร้างการประเมินขนาดพลังของตนที่สูงเกินจริง
  • การสกัดคุณค่าทางอารมณ์: พลังทางอารมณ์ของขบวนการถูกแปลงเป็นรายได้โฆษณาของ แพลตฟอร์ม ขณะที่องค์กรของขบวนการเองไม่ได้รับทุนเพียงพอในการทำงานระยะยาว

2.2 เงื่อนไขของการก้าวข้าม

การใช้แพลตฟอร์มโดยไม่ถูกแพลตฟอร์มใช้ ต้องอาศัย โครงสร้างคู่ขนาน ที่ผลิตได้ทั้ง เนื้อหาเพื่อการระดม และเนื้อหาเพื่อการศึกษาทางการเมืองในระยะยาว ไม่ว่าจะเป็นสื่อทางเลือก หนังสือ โรงเรียนภาคพลเมือง และกิจกรรมออฟไลน์ในระดับชุมชนที่ไม่ผ่านอัลกอริทึม ประสบการณ์ ของขบวนการในฮ่องกงและไต้หวันชี้ว่าการผสมผสานระหว่างเทคโนโลยีและโครงสร้างมนุษย์ที่พบหน้ากัน เป็นเงื่อนไขขั้นต่ำของความยั่งยืน[6]

กับดักที่ 3 / SIX TRAPS กับดักวีรชนนิยมและคดีกฎหมายทางการเมือง The Hero-Worship Trap & the Weaponization of Criminal Law

กับดักนี้ทำงานร่วมกันระหว่างวัฒนธรรมภายในของขบวนการและเครื่องมือภายนอกของรัฐ เมื่อขบวนการ ขาดโครงสร้างรองรับ สมาชิกย่อมหาที่พักใจด้วยการยกผู้นำเป็นสัญลักษณ์ และเมื่อสัญลักษณ์ชัด รัฐก็เพียงต้องจัดการสัญลักษณ์นั้นด้วยเครื่องมือทางกฎหมายที่ออกแบบไว้ล่วงหน้า

3.1 วัฒนธรรมวีรชนนิยมภายในขบวนการ

ตั้งแต่รุ่นเสกสรรค์ ประเสริฐกุลและสุธรรม แสงประทุมในเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 มาจนถึง รุ่นธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ ปิยบุตร แสงกนกกุล และพิธา ลิ้มเจริญรัตน์ในช่วงทศวรรษ 2560–2570 รูปแบบหนึ่งซ้ำรอย: ผู้นำถูกยกขึ้นเป็น “ความหวังของรุ่น” พลังของขบวนผูกไว้กับบุคคลหรือกลุ่ม เล็ก ๆ อย่างแน่นแฟ้น และเมื่อผู้นำถูกถอดออกด้วยเครื่องมือใด ๆ ขบวนก็เคว้งคว้างทันที

นี่มิใช่ความผิดของผู้นำเหล่านั้นหรือของผู้สนับสนุน แต่เป็นลักษณะของสนามที่ขาด โครงสร้างแจกจ่ายอำนาจ (distributed authority) สถาบันประชาธิปไตยในประเทศที่เปลี่ยนผ่าน สำเร็จ เช่น เกาหลีใต้หลังปี 2530 ไต้หวันหลังปี 2539 หรือโปแลนด์หลัง Solidarity มักสร้าง ชั้นของแกนนำระดับกลางจำนวนมากที่ทำงานต่อได้แม้ผู้นำหน้าเวทีเปลี่ยน[7]

3.2 เครื่องมือทางกฎหมายของรัฐ

ในทศวรรษ 2560–2570 รัฐไทยได้พัฒนาเครื่องมือทางกฎหมายสามชุดเพื่อจัดการผู้นำทางการเมือง ที่ไม่เป็นที่ต้องการ ได้แก่

  • การยุบพรรคโดยศาลรัฐธรรมนูญ: พรรคไทยรักไทย (2550), พลังประชาชน (2551), อนาคตใหม่ (2563), และก้าวไกล (2567) ถูกยุบต่อเนื่องกันกว่าทศวรรษครึ่ง พร้อมการตัดสิทธิ์ทางการเมืองของ คณะกรรมการบริหารพรรค
  • ประมวลกฎหมายอาญามาตรา 112 (หมิ่นพระบรมเดชานุภาพ): ข้อมูลของศูนย์ทนายความเพื่อ สิทธิมนุษยชนในช่วงปี 2563–2568 บันทึกคดีไว้กว่า 270 คดี จำเลยจำนวนมากเป็นนักกิจกรรมเยาวชน อายุต่ำกว่า 25 ปี บางรายเป็นเยาวชนอายุต่ำกว่า 18 ปีในช่วงที่กระทำความผิด
  • มาตรา 116 (ยุยงปลุกปั่น) และกฎหมายคอมพิวเตอร์: ถูกใช้กว้างกว่ามาตรา 112 ในการ ดำเนินคดีกับผู้แสดงออกทางการเมืองที่มิได้พาดพิงสถาบัน

3.3 เงื่อนไขของการก้าวข้าม

การก้าวข้ามกับดักนี้ต้องทำพร้อมกันสองด้าน: (ด้านใน) พัฒนาวัฒนธรรมองค์กรที่ไม่พึ่งพาผู้นำ คนใดคนหนึ่ง สร้างกลไกผลัดเปลี่ยนตำแหน่ง การวิจารณ์ภายในที่ถูกปกป้อง และการฝึกอบรมแกนนำ ระดับกลางจำนวนมาก; และ (ด้านนอก) ขยายการสนับสนุนทางกฎหมายแก่ผู้ถูกดำเนินคดี ผ่านองค์กรเช่น ศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชน ไอลอว์ และกองทุนประกันตัว รวมถึงรณรงค์ระยะยาวเพื่อปฏิรูป กฎหมายที่ใช้เป็นเครื่องมือทางการเมือง

กับดักที่ 4 / SIX TRAPS กับดัก “ต้องชนะเดี๋ยวนี้” The Urgency Trap & the Asymmetry of Political Time

ในทฤษฎีการต่อรอง (bargaining theory) มีข้อเสนอหนึ่งว่า “ผู้ที่ต้องการข้อตกลงมากกว่า ย่อมได้ข้อตกลงที่แย่กว่า” หลักการเดียวกันนี้นำไปสู่การวิเคราะห์การเมืองของเวลา: ฝ่ายที่ถือว่า “ต้องเกิดเดี๋ยวนี้” อยู่ในฐานะเสียเปรียบโครงสร้างต่อฝ่ายที่สามารถเล่นเกมยาวได้[9] ในไทย ความไม่สมมาตรของเวลานี้ลึกเป็นพิเศษ เพราะระบอบมีทรัพยากรทางการเงิน สถาบัน และการสืบทอดที่ต่อเนื่อง ขณะที่ขบวนการฝ่ายประชาธิปไตยอาศัยพลังที่ระเหยง่าย

4.1 วาทกรรม “ช่วงเวลาประวัติศาสตร์”

วาทกรรม “ถ้าไม่ชนะครั้งนี้ก็ไม่มีวันชนะ” เป็นเครื่องมือของฝ่ายเราเองที่ทำลายฝ่ายเรา มันบังคับให้แกนนำต้องเร่งตัดสินใจ ผลักมวลชนไปเผชิญหน้าก่อนพร้อม และปิดกั้นทางเลือก ของการถอยเชิงยุทธศาสตร์ เมื่อคลื่นนั้นจบลงโดยยังไม่ได้ชัยชนะเบ็ดเสร็จ — ซึ่งเป็นผลลัพธ์ ที่เกิดขึ้นบ่อยในประวัติศาสตร์การต่อสู้ของคนตัวเล็ก — ความรู้สึก “ล้มเหลว” จะลึกเกินจริง และทำให้คนรุ่นต่อไปไม่กล้าเริ่ม

4.2 เงื่อนไขของการก้าวข้าม

Erica Chenoweth และ Maria Stephan พบจากฐานข้อมูลการเคลื่อนไหวทางการเมืองกว่า 323 กรณี ทั่วโลกในช่วง 1900–2006 ว่าขบวนการที่ใช้วิธีสันติและมีฐานผู้เข้าร่วมกระจายตัว ประสบความสำเร็จ ในอัตราเกือบสองเท่าของขบวนการที่ใช้ความรุนแรง และช่วงเวลาเฉลี่ยของการเปลี่ยนผ่านที่สำเร็จ อยู่ที่ประมาณ 3 ปี[11] แต่นั่นคือช่วงของ “จุดแตกหัก” ช่วงเวลาก่อนหน้าของการสะสมพลัง การสร้างเครือข่าย และการพัฒนาองค์กรมักกินเวลาหนึ่งถึงสองทศวรรษ การรับรู้ช่วงเวลานี้อย่างสมจริงช่วยให้ขบวนการออกแบบยุทธศาสตร์ที่ไม่เผาพลังตัวเองก่อนถึง จุดแตกหัก

กับดักที่ 5 / SIX TRAPS กับดักประนีประนอมปลอม The False-Reconciliation Trap: Lessons from 2023

การประนีประนอมเป็นเครื่องมือพื้นฐานของการเมืองประชาธิปไตย แต่ในสนามที่อำนาจไม่สมดุล การประนีประนอมสามารถกลายเป็นเครื่องมือของการรักษาสถานภาพเดิม (status quo maintenance) มากกว่าเครื่องมือของการเปลี่ยนผ่าน การแยกระหว่าง substantive compromise ที่ขยับ กลไกสำคัญ กับ procedural compromise ที่แค่เปลี่ยนตัวผู้เล่น เป็นทักษะทางการเมืองที่ สำคัญที่สุดอย่างหนึ่ง[12]

5.1 การจัดตั้งรัฐบาลปี 2566 ในฐานะกรณีศึกษา

การเลือกตั้งทั่วไปเดือนพฤษภาคม 2566 มีผลลัพธ์ที่ชัดเจนในแง่ของเสียงประชาชน: พรรคก้าวไกล ได้คะแนนเสียงลำดับหนึ่ง 151 ที่นั่ง ตามมาด้วยพรรคเพื่อไทย 141 ที่นั่ง ทั้งสองพรรคร่วมกับ พรรคอื่น ๆ ฝ่ายประชาธิปไตยรวมเป็นแปดพรรคกว่า 312 ที่นั่งจาก 500 ที่นั่งในสภาผู้แทนราษฎร อย่างไรก็ตาม กลไกรัฐธรรมนูญ 2560 กำหนดให้วุฒิสภาแต่งตั้ง 250 คนร่วมออกเสียงเลือกนายกรัฐมนตรี และเสียงส่วนใหญ่ของวุฒิสภาปฏิเสธการสนับสนุนพิธา ลิ้มเจริญรัตน์ หัวหน้าพรรคก้าวไกล [13]

หลังจากนั้นพรรคเพื่อไทยตัดสินใจแยกจากแนวร่วมเดิม และจัดตั้งรัฐบาลร่วมกับพรรคที่มีความสัมพันธ์ ใกล้ชิดกับรัฐบาล คสช. ก่อนหน้า รวมถึงพรรคภูมิใจไทย พรรคพลังประชารัฐ และพรรครวมไทยสร้างชาติ ผู้สนับสนุนประชาธิปไตยแบ่งออกเป็นสองกลุ่ม: กลุ่มหนึ่งมองว่าเป็น “การทรยศเจตจำนงของผู้เลือกตั้ง” อีกกลุ่มมองว่าเป็น “ความจำเป็นทางการเมืองเพื่อให้ประเทศเดินต่อได้โดยไม่ต้องเผชิญรัฐประหาร รอบใหม่” ทั้งสองมุมมีเหตุผลของตัวเอง และเป็นหน้าที่ของนักวิชาการที่จะวิเคราะห์โดยไม่ตัดสิน ความถูกต้องทางจริยธรรมในระดับปัจเจก

5.2 การวิเคราะห์เชิงโครงสร้าง

จากมุมมองเชิงโครงสร้าง คำถามที่ต้องถามไม่ใช่ “ใครถูก ใครผิด” แต่คือ “การประนีประนอม ครั้งนี้ขยับกลไกสำคัญใดบ้าง”

กลไกสภาพก่อนปี 2566สภาพหลังปี 2566
วุฒิสภาแต่งตั้งเลือกนายกฯ ร่วมวาระสิ้นสุด 2567 แต่ระบบเลือกตั้งใหม่ยังจำกัด
ศาลรัฐธรรมนูญตัดสินยุบพรรคและตัดสิทธิ์ยังใช้อำนาจเดิม (กรณียุบก้าวไกล 2567)
มาตรา 112ใช้ดำเนินคดีทางการเมืองเข้มข้นยังใช้ในระดับเดิม
องค์กรอิสระมีบทบาทเชิงการเมืองยังไม่ปฏิรูป
กองทัพในการเมืองมีอิทธิพลโดยตรงยังมีอิทธิพลทางอ้อมผ่านบุคลากร

ข้อสรุปเชิงวิเคราะห์คือ การประนีประนอมปี 2566 เป็น procedural compromise ในระดับสูง กล่าวคือ เปลี่ยนผู้เล่นได้ แต่มิได้แตะกลไกเชิงโครงสร้างอย่างมีนัยสำคัญ ผลที่เห็นเป็นรูปธรรม ที่สุดคือการยุบพรรคก้าวไกลในเดือนสิงหาคม 2567 ซึ่งเกิดขึ้นใต้รัฐบาลที่นำโดยพรรคเพื่อไทย ชี้ว่ากลไกยุบพรรคยังทำงานเหมือนเดิมโดยไม่ขึ้นกับตัวรัฐบาล

5.3 เงื่อนไขของการก้าวข้าม

การไม่ตกในกับดักนี้ไม่ใช่การปฏิเสธการประนีประนอมทุกรูปแบบ ซึ่งจะทำให้ขบวนการโดดเดี่ยว และสูญเสียอำนาจต่อรอง แต่คือการ พัฒนาเกณฑ์การตัดสิน ที่ชัดเจนก่อนเข้าสู่การเจรจา: (ก) กลไกใดที่เราเรียกร้องให้ถูกแตะต้อง, (ข) กลไกใดที่เรายอมรับว่ายังไม่แตะได้ในรอบนี้, และ (ค) เงื่อนไขใดที่หากไม่ได้ เราจะถอนตัว การประนีประนอมที่มีเกณฑ์ต่างจากการยอมจำนน ที่ห่อด้วยถ้อยคำของความรอบคอบ

กับดักที่ 6 / SIX TRAPS กับดักความรุนแรงในฐานะบทเรียน The Trauma-as-Pedagogy Trap & Unhealed Wounds

สุดท้ายและลึกที่สุดคือกับดักของความรุนแรงทางประวัติศาสตร์ที่ไม่ได้รับการชำระ Paul Connerton ในงานคลาสสิก How Societies Remember เสนอว่าความรุนแรงที่รัฐกระทำต่อประชาชนโดยไม่มี การชำระความรับผิด จะกลายเป็น “ความจำของร่างกาย” (bodily memory) ที่ส่งต่อข้ามรุ่น ผ่านท่าทีของพ่อแม่ คำเตือนของญาติ และความเงียบของสถาบันการศึกษา[14] ในสังคมที่มีบาดแผลเช่นนี้ ความรุนแรงไม่จำเป็นต้องเกิดซ้ำเพื่อควบคุม เพียงการระลึกถึงมัน ก็เพียงพอ

6.1 บาดแผลสามชั้นของสังคมไทย

  • 6 ตุลาคม 2519: การสังหารหมู่นักศึกษาและประชาชนที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์และบริเวณ สนามหลวง ที่นำไปสู่รัฐประหารโดย พล.ร.อ.สงัด ชลออยู่ ในงานสำคัญของธงชัย วินิจจะกูล ชี้ว่าเหตุการณ์นี้ถูก “ลืมอย่างตั้งใจ” ในประวัติศาสตร์ทางการและหลักสูตรโรงเรียนเป็นเวลากว่า สี่ทศวรรษ สร้างสิ่งที่เขาเรียกว่า silenced memory[15]
  • พฤษภาคม 2535: การสลายการชุมนุมต่อต้านรัฐบาลสุจินดา คราประยูร ด้วยกำลังทหาร มีผู้เสียชีวิตตามตัวเลขทางการ 44 ราย และผู้สูญหายอีกจำนวนไม่เปิดเผย การชำระผ่าน การนิรโทษกรรมสองฝ่ายและไม่มีการไต่สวนเต็มรูป
  • เมษายน–พฤษภาคม 2553: การสลายการชุมนุมของแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการ แห่งชาติ (นปช.) บริเวณแยกคอกวัวและราชประสงค์ กรุงเทพฯ มีผู้เสียชีวิตกว่า 90 ราย ส่วนใหญ่เป็นพลเรือน รวมถึงนักข่าวญี่ปุ่นและอิตาลี การดำเนินคดีกับเจ้าหน้าที่รัฐถูกยุติ ส่วนใหญ่ในช่วงหลังรัฐประหาร 2557[16]

6.2 กลไกการส่งต่อบาดแผล

การศึกษาด้าน intergenerational trauma ชี้ว่าบาดแผลทางการเมืองที่ไม่ได้ชำระส่งผ่านรุ่นผ่าน อย่างน้อยสี่ช่องทาง: (ก) การห้ามพูดในครัวเรือน, (ข) การสอนประวัติศาสตร์แบบเลือกจำ, (ค) การรักษาผู้กระทำไว้ในตำแหน่งสถาบัน, และ (ง) การไม่มีพิธีกรรมร่วมของการรำลึก[17] ในไทย ทั้งสี่ช่องทางนี้ทำงานอย่างแข็งขัน พ่อแม่ที่ผ่านความกลัวของเหตุการณ์ 2519 มักเตือนลูก ว่า “อย่ายุ่งการเมือง” โดยไม่เล่าเหตุผล หนังสือเรียนแทบไม่กล่าวถึงการสังหารหมู่ 2519 หรือ เหตุการณ์ 2553 เจ้าหน้าที่รัฐที่เกี่ยวข้องกับการใช้กำลังหลายคนยังคงดำรงตำแหน่งในเวลาต่อมา และไม่มีอนุสรณ์สถานแห่งชาติสำหรับเหตุการณ์เหล่านี้

6.3 เงื่อนไขของการก้าวข้าม

การก้าวข้ามกับดักนี้ต้องการกระบวนการที่มากกว่าการจัดการกฎหมาย — มันต้องการ งานทางวัฒนธรรมขนาดใหญ่ ที่เกี่ยวข้องกับการบันทึกประวัติศาสตร์ปากเปล่า การสร้าง สื่อและวรรณกรรมที่เล่าเรื่องเหล่านี้ได้ การวิจัยทางวิชาการที่เข้าถึงได้ในวงกว้าง การรวบรวม รายชื่อผู้เสียชีวิตและสูญหาย และการสนับสนุนทางจิตวิทยาแก่ครอบครัวผู้ได้รับผลกระทบ ไม่จำเป็นว่าทุกอย่างต้องเกิดพร้อมกัน แต่ต้องเริ่มและดำเนินต่อเนื่อง เพราะการชำระบาดแผล ทางประวัติศาสตร์เป็นเงื่อนไขขั้นต่ำของประชาธิปไตยที่ผู้คนไม่ต้องกลัว

สังเคราะห์ / SYNTHESIS กลไกหกชุดเป็นเครือข่าย มิใช่รายกรณี The Traps as an Interlocking System

การนำเสนอกับดักทั้งหกในรูปแบบรายการอาจสร้างความเข้าใจผิดว่ากับดักแต่ละชุดเป็นอิสระ จากกัน ข้อเสนอสำคัญของบทความนี้คือ กับดักเหล่านี้ทำงานเป็น ระบบที่เชื่อมกัน และ เสริมกำลังซึ่งกันและกัน:

  • กับดักผู้ร้ายคนเดียว สร้างเงื่อนไขให้ กับดักวีรชนนิยมเกิดในฝ่ายตรงข้าม (เมื่อสังคม ต้องมีผู้ร้าย ฝ่ายตรงข้ามของผู้ร้ายก็ถูกยกเป็นวีรบุรุษโดยอัตโนมัติ)
  • วีรชนนิยม ทำให้ง่าย ต่อการใช้กฎหมายดำเนินคดีเชิงยุทธศาสตร์ เพราะรัฐรู้ว่าเป้าหมาย ใดหากโดนจัดการแล้วขบวนทั้งหมดจะสั่น
  • คดี 112/116 สร้างความเร่ง ในผู้ร่วมขบวนให้รู้สึกว่าต้องปกป้องสหายทันที ซึ่งกระตุ้นกับดัก urgency
  • urgency ทำให้ยอมรับ การประนีประนอมปลอมง่ายขึ้น เพราะ “อย่างน้อยก็ดีกว่าไม่มีอะไร”
  • การประนีประนอมปลอม สร้างความรู้สึกว่าถูกทรยศ ซึ่งเพิ่มความรุนแรงทางอารมณ์ บนแพลตฟอร์มและกระตุ้นกับดักอารมณ์แทนการกระทำ
  • และทั้งหมดนี้วางอยู่บน บาดแผลทางประวัติศาสตร์ที่ไม่ชำระ ซึ่งทำให้ความกลัวของพ่อแม่ ความเงียบของสถาบัน และความไม่เชื่อมั่นต่อความเปลี่ยนแปลงเป็นมรดกเริ่มต้นของคนรุ่นใหม่ ทุกรุ่น
การเปลี่ยนผ่านประชาธิปไตยที่ยั่งยืนจึงไม่ใช่การ “โค่น” กับดักใดกับดักหนึ่ง แต่คือการ ค่อย ๆ ตัดเส้นเชื่อมระหว่างกับดัก ผ่านการสร้างสถาบันคู่ขนาน ชั้นแกนนำระดับกลาง โครงสร้างการเรียนรู้ระหว่างรุ่น และการชำระบาดแผลทางวัฒนธรรม — บทความฉบับนี้

ข้อเสนอเชิงปฏิบัติ 5 ประการ

  1. โรงเรียนภาคพลเมืองกระจายพื้นที่ เพื่อฝึกแกนนำระดับกลางจำนวนมาก ลดการพึ่งพา ผู้นำหน้าเวที
  2. กลไกเอกสารและบันทึกประวัติศาสตร์ ที่เก็บประสบการณ์ของแต่ละคลื่นไว้อย่างเป็นระบบ เพื่อการส่งต่อข้ามรุ่น
  3. โครงสร้างสนับสนุนผู้ได้รับผลกระทบ ทั้งกองทุนประกันตัว ทีมทนายอาสา และการสนับสนุน ทางจิตวิทยาสำหรับครอบครัว
  4. สื่อทางเลือกระยะยาว ที่ไม่พึ่งอัลกอริทึมแพลตฟอร์ม และมีโมเดลธุรกิจที่ไม่ต้องพึ่ง ทุนใหญ่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง
  5. เวทีการเมืองข้ามรุ่นและข้ามขั้ว ที่รักษาความเคารพซึ่งกันและกัน แม้ในความเห็นต่าง เพื่อฝึกวินัยของการประนีประนอมที่มีเกณฑ์

บทส่งท้าย

บทความนี้มิได้อ้างว่าเสนอคำตอบครบทุกข้อ หรือว่าขบวนการประชาธิปไตยไทยล้มเหลวโดยสิ้นเชิง ตรงกันข้าม หากเราอ่านประวัติศาสตร์ครึ่งศตวรรษหลังอย่างตรงไปตรงมา จะพบว่าแต่ละคลื่น ได้ขยับเส้นบรรทัดฐานของสังคมไทยไปข้างหน้า สิ่งที่พูดไม่ได้ในปี 2519 พูดได้ในปี 2549 สิ่งที่พูดไม่ได้ในปี 2549 พูดได้ในปี 2563 เพดานของความกลัวในคนรุ่นใหม่ต่ำลงจริง และพรรคการเมืองที่สะท้อนเจตจำนงของประชาชนยังเกิดใหม่ได้แม้ถูกยุบซ้ำ

โศกนาฏกรรมที่แท้จึงไม่ใช่การที่คนลุกขึ้น แต่คือการที่คนลุกขึ้นโดยไม่รู้ว่ากำลังลุกขึ้นใน สนามแบบใด ไม่รู้ว่าศัตรูคือเครือข่ายไม่ใช่บุคคล ไม่รู้ว่าเวลาคืออาวุธที่ระบอบถืออยู่ ไม่รู้ว่าชัยชนะที่ยั่งยืนวัดด้วยทศวรรษไม่ใช่ฤดูกาล และไม่รู้ว่าบาดแผลของรุ่นก่อนกำลัง กำกับทางเลือกของรุ่นตนเอง เมื่อความรู้เหล่านี้ถูกสร้าง ส่งต่อ และฝึกฝนในทุกระดับของสังคม กับดักทั้งหกจะค่อย ๆ หมดพลัง และการเปลี่ยนผ่านที่สะสมช้า ๆ ของคนตัวเล็กจะกลายเป็นสิ่งที่ ใครก็พากลับไปจุดเดิมไม่ได้อีก

รายการอ้างอิง

  1. Tilly, Charles. (2004). Social Movements, 1768–2004. Paradigm Publishers.
  2. McCargo, Duncan. (2005). “Network Monarchy and Legitimacy Crises in Thailand.” The Pacific Review, 18(4), 499–519.
  3. Skocpol, Theda. (1979). States and Social Revolutions: A Comparative Analysis of France, Russia, and China. Cambridge University Press.
  4. Tufekci, Zeynep. (2017). Twitter and Tear Gas: The Power and Fragility of Networked Protest. Yale University Press.
  5. ศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชน (TLHR). รายงานสถิติการดำเนินคดีทางการเมือง, 2563–2568.
  6. Lee, Francis L.F., & Chan, Joseph M. (2018). Media and Protest Logics in the Digital Era: The Umbrella Movement in Hong Kong. Oxford University Press.
  7. Cumings, Bruce. (2005). Korea’s Place in the Sun: A Modern History (updated ed.). W. W. Norton.
  8. ศาลรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย. คำวินิจฉัยที่ 10/2567 (7 สิงหาคม 2567).
  9. Schelling, Thomas C. (1960). The Strategy of Conflict. Harvard University Press.
  10. Kim, Sunhyuk. (2000). The Politics of Democratization in Korea: The Role of Civil Society. University of Pittsburgh Press.
  11. Chenoweth, Erica, & Stephan, Maria J. (2011). Why Civil Resistance Works: The Strategic Logic of Nonviolent Conflict. Columbia University Press.
  12. Przeworski, Adam. (1991). Democracy and the Market: Political and Economic Reforms in Eastern Europe and Latin America. Cambridge University Press.
  13. คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.). รายงานผลการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเป็นการทั่วไป 14 พฤษภาคม 2566.
  14. Connerton, Paul. (1989). How Societies Remember. Cambridge University Press.
  15. Winichakul, Thongchai. (2020). Moments of Silence: The Unforgetting of the October 6, 1976, Massacre in Bangkok. University of Hawai‘i Press.
  16. คณะกรรมการอิสระตรวจสอบและค้นหาความจริงเพื่อการปรองดองแห่งชาติ (คอป.). รายงานฉบับสมบูรณ์ (กันยายน 2555).
  17. Hirsch, Marianne. (2012). The Generation of Postmemory: Writing and Visual Culture After the Holocaust. Columbia University Press.
  18. Hayner, Priscilla B. (2011). Unspeakable Truths: Transitional Justice and the Challenge of Truth Commissions (2nd ed.). Routledge.

หมายเหตุ: การอ้างอิงที่เป็นภาษาอังกฤษได้รับการเรียบเรียงเพื่อประกอบการค้นคว้าของผู้อ่าน ข้อมูลสถิติของคดีทางการเมืองในประเทศไทยอาจปรับเปลี่ยนตามรายงานฉบับล่าสุดของหน่วยงานที่อ้างถึง

ชุดบทความ “มดแดงล้มช้าง ฉบับ 2026” ดร. เพียงดิน รักไทย
By

Timeline 20 ปี: แยกตามองค์กรอำนาจไทย (2549–2569)

Timeline 20 ปี: แยกตามองค์กรอำนาจไทย (2549–2569)

Timeline 20 ปี แยกตามองค์กรอำนาจไทย
2549–2569

เอกสารฉบับนี้ออกแบบสำหรับการไลฟ์ออกอากาศทางยูทูบโดยตรง เน้นการอ่านง่ายบนจอ พื้นหลังสว่าง ตัวอักษรเข้ม และเรียงเหตุการณ์ตาม “องค์กร” เพื่อให้ผู้ชมมองเห็นร่องรอยของการแทรกแซง การตัดตอน และการจัดรูปเกมการเมืองไทยอย่างเป็นระบบ มากกว่าการมองเป็นข่าวรายวันแยกชิ้น

ศาลรัฐธรรมนูญ กกต. ป.ป.ช. วุฒิสภา กองทัพ/คณะรัฐประหาร กระบวนการยุติธรรมทางการเมือง

1) ศาลรัฐธรรมนูญ: จากผู้ตีความกฎหมาย สู่ผู้เปลี่ยนเกมการเมือง

ถ้ามองเฉพาะบทบาทของศาลรัฐธรรมนูญตลอดสองทศวรรษที่ผ่านมา จะเห็นว่าองค์กรนี้ไม่ได้เป็นเพียงผู้ชี้ขาดข้อพิพาทตามรัฐธรรมนูญ แต่กลายเป็นกลไกที่มีผลโดยตรงต่อการคงอยู่หรือสิ้นสุดของรัฐบาล พรรคการเมือง และผู้นำที่มาจากการเลือกตั้ง

2550

ยุบพรรคไทยรักไทย และตัดสิทธิ์กรรมการบริหาร 111 คน หลังรัฐประหาร 2549 ทำให้ฝ่ายที่เคยชนะเลือกตั้งถูกลบออกจากสนามด้วยเครื่องมือทางกฎหมาย ไม่ใช่ด้วยการเลือกตั้งรอบใหม่โดยเสรีอย่างแท้จริง

2551

ปลดนายกฯ สมัคร สุนทรเวช จากกรณีรับค่าตอบแทนรายการทำอาหาร เหตุการณ์นี้ฝังอยู่ในความทรงจำสังคมว่าเป็นตัวอย่างของการใช้ประเด็นกฎหมายที่ดูเล็กในเชิงสามัญสำนึก แต่ส่งผลใหญ่ระดับเปลี่ยนผู้นำประเทศ

2551

ยุบพรรคพลังประชาชนและพรรคร่วม ส่งผลให้รัฐบาลที่สืบทอดจากชัยชนะเลือกตั้งปี 2550 ถูกตัดตอนอีกครั้ง และเปิดทางให้มีการจัดเรียงขั้วอำนาจใหม่โดยไม่ผ่านเจตจำนงผู้เลือกตั้งโดยตรง

2557

วินิจฉัยให้การเลือกตั้ง 2 กุมภาพันธ์ 2557 เป็นโมฆะ ทำให้การเลือกตั้งที่ควรเป็นทางออกของวิกฤตการเมืองกลับไม่สามารถทำหน้าที่คลี่คลายความขัดแย้งได้

2557

ปลดยิ่งลักษณ์ ชินวัตร จากกรณีย้ายข้าราชการโดยมิชอบ เพียงไม่กี่สัปดาห์ก่อนการรัฐประหาร 22 พฤษภาคม 2557 จึงเกิดภาพจำว่าศาลเข้ามาเร่งทำให้รัฐบาลอ่อนแรงก่อนที่กองทัพจะปิดเกม

2563

ยุบพรรคอนาคตใหม่ และตัดสิทธิ์กรรมการบริหาร 10 ปี จากคดีเงินกู้พรรค เหตุการณ์นี้กลายเป็นชนวนสำคัญของการประท้วงคนรุ่นใหม่ เพราะผู้สนับสนุนจำนวนมากมองว่าช่องทางรัฐสภาถูกตัดตอนอีกครั้ง

2566

สั่งให้พิธา ลิ้มเจริญรัตน์ หยุดปฏิบัติหน้าที่ ส.ส. ในวันเดียวกับที่รัฐสภากำลังลงมติรอบสำคัญเรื่องนายกรัฐมนตรี ทำให้เกิดภาพว่ากระบวนการตุลาการและกระบวนการรัฐสภามาบรรจบกันในจังหวะที่มีผลทางการเมืองสูงสุด

2567

ยุบพรรคก้าวไกล จากคดีรณรงค์แก้ ม.112 ทั้งที่พรรคนี้เป็นพรรคอันดับหนึ่งในการเลือกตั้ง 2566 จึงเป็นอีกครั้งที่พรรคซึ่งได้รับฉันทานุมัติจากประชาชนจำนวนมากถูกลบออกด้วยคำวินิจฉัย

2567

ปลดนายกฯ เศรษฐา ทวีสิน จากกรณีแต่งตั้งรัฐมนตรีที่เคยมีคดีอาญา ตอกย้ำภาพว่าศาลไม่ได้มีบทบาทเพียงกับฝ่ายค้าน แต่สามารถเปลี่ยนตัวนายกรัฐมนตรีกลางเกมได้โดยตรง

2568

สั่งพักงานและต่อมาปลดนายกฯ แพทองธาร ชินวัตร จากคดีจริยธรรมที่ผูกกับบทสนทนาทางการเมืองระหว่างประเทศ ย้ำรูปแบบ “เลือกตั้ง–จัดตั้งรัฐบาล–เผชิญคดี–เปลี่ยนผู้นำ” ว่ายังไม่จบลง

2) คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.): จากผู้จัดเลือกตั้ง สู่ผู้คัดผู้เล่นและกำหนดสภาพสนาม

บทบาทของ กกต. ในหลายห้วงเวลาไม่ได้จำกัดอยู่แค่การจัดให้มีการเลือกตั้ง แต่ขยายไปถึงการวินิจฉัยคุณสมบัติ การยื่นยุบพรรค การตีความกติกา และการบริหารผลการเลือกตั้ง ซึ่งล้วนมีผลต่อโอกาสที่คะแนนเสียงของประชาชนจะกลายเป็นอำนาจจริง

2557

วิกฤตเลือกตั้งต้นปี 2557 กกต. กลายเป็นผู้เล่นสำคัญในบรรยากาศ “เลื่อนเลือกตั้ง–จัดเลือกตั้งไม่ครบ–เกิดสุญญากาศ” แทนที่จะทำให้คูหาเป็นทางออกจากวิกฤตการเมือง

2562

ยื่นคำร้องยุบพรรคไทยรักษาชาติ หลังพรรคเสนอชื่อเจ้าหญิงอุบลรัตน์เป็นแคนดิเดตนายกฯ และศาลก็มีคำสั่งยุบพรรคก่อนการเลือกตั้ง ทำให้ผู้เล่นสำคัญฝั่งตรงข้ามอำนาจเดิมหายไปจากสนามก่อนวันลงคะแนน

2562

การนับคะแนนและการคำนวณ ส.ส. แบบบัญชีรายชื่อถูกวิจารณ์หนัก เพราะความไม่ชัดเจนและการตีความสูตรที่เปลี่ยนสมดุลที่นั่งในสภา จนหลายฝ่ายมองว่าการจัดการผลการเลือกตั้งเองก็เป็นส่วนหนึ่งของการกำหนดผลลัพธ์

2566

เปิดสอบสวนพิธาเรื่องหุ้นสื่อ หลังพรรคก้าวไกลชนะเลือกตั้งไม่นาน แม้จะไม่ได้ล้มผลเลือกตั้งทันที แต่การเริ่มกระบวนการในจังหวะสำคัญของการจัดตั้งรัฐบาลมีผลกดดันทางการเมืองอย่างยิ่ง

2566

ปล่อยให้ข้อร้องเรียนด้านคุณสมบัติและคดีเกี่ยวกับนโยบายหลักของก้าวไกลเดินหน้า จนการตั้งรัฐบาลของผู้ชนะเลือกตั้งต้องเผชิญแนวรบทางกฎหมายหลายชั้นพร้อมกัน

2569

การนับคะแนนเลือกตั้งใหม่ถูกตั้งคำถามเรื่องความโปร่งใส Reuters รายงานว่ามีแรงกดดันต่อ กกต. หลังสังคมออนไลน์ตรวจพบความผิดปกติและความไม่ชัดเจนในการนับคะแนนหลายเขต สะท้อนว่าความไว้วางใจต่อองค์กรนี้ยังเป็นปัญหาต่อเนื่อง

3) ป.ป.ช.: จากองค์กรปราบโกง สู่ข้อครหาเรื่องจังหวะและมาตรฐาน

ป.ป.ช. มีอำนาจกว้างและมีผลสูงต่อชะตากรรมนักการเมือง แต่ตลอดหลายปีที่ผ่านมา สังคมไทยตั้งคำถามอย่างต่อเนื่องว่า องค์กรนี้ดำเนินคดีด้วยมาตรฐานเดียวกันจริงหรือไม่ หรือเลือกเร่ง-เลือกชะลอตามภูมิทัศน์ทางอำนาจ

2556

ป.ป.ช. เคยชี้ว่าไม่พบความผิดเรื่องบัญชีทรัพย์สินของยิ่งลักษณ์ แสดงให้เห็นว่าองค์กรนี้สามารถมีบทสรุปที่ผ่อนแรงกดดันได้ในบางช่วง แต่บริบทเปลี่ยนเพียงไม่นานก็เกิดอีกภาพหนึ่งขึ้นมา

2557

ชี้มูลยิ่งลักษณ์ในคดีจำนำข้าว ช่วงเดือนพฤษภาคม 2557 หลังจากศาลรัฐธรรมนูญปลดเธอจากตำแหน่งไปแล้วไม่กี่วัน เป็นอีกแรงบีบสำคัญที่ทำให้รัฐบาลรักษาการอ่อนแรงลงก่อนรัฐประหาร

2558–2560

คดีจำนำข้าวเดินหน้าต่อในยุคหลังรัฐประหาร ทั้งในทางอาญาและทางแพ่ง ทำให้ ป.ป.ช. ถูกมองว่าเป็นส่วนหนึ่งของกลไกกดดันเชิงสถาบันต่อฝ่ายการเมืองที่ถูกโค่นไปแล้ว

2561

คดีนาฬิกาหรู พล.อ.ประวิตร วงษ์สุวรรณ จบลงด้วยการยกคำร้อง โดย ป.ป.ช. ระบุว่าไม่มีหลักฐานเพียงพอว่าจงใจปกปิดทรัพย์สิน คดีนี้กลายเป็นสัญลักษณ์ของข้อครหาเรื่องมาตรฐานที่ไม่เท่ากันในสายตาสาธารณะ

2567

มีคำร้องต่อ ป.ป.ช. ให้เล่นงาน 44 อดีตและปัจจุบัน ส.ส. ก้าวไกล จากกรณีผลักดันแก้ ม.112 แสดงให้เห็นว่าองค์กรนี้ไม่ได้จำกัดบทบาทอยู่ที่คดีคอร์รัปชันแบบแคบ แต่ขยายเข้าไปอยู่กลางข้อขัดแย้งการเมืองโดยตรง

2568

เปิดสอบสวนจริยธรรมนายกฯ แพทองธาร จากกรณีสายโทรศัพท์กับฮุน เซน หลังศาลรัฐธรรมนูญรับคำร้องและสั่งพักงานไปแล้ว จึงเกิดภาพการหนุนกันระหว่างองค์กรตรวจสอบหลายชุดในจังหวะเดียวกัน

4) วุฒิสภา: กลไกค้ำอำนาจเหนือเจตจำนงประชาชน

บทบาทของวุฒิสภาในช่วงหลังรัฐธรรมนูญ 2560 คือหนึ่งในตัวอย่างที่ชัดที่สุดของการออกแบบกลไกเหนือประชาชน เพราะ ส.ว. ที่ไม่ได้มาจากการเลือกตั้งมีอำนาจร่วมเลือกนายกรัฐมนตรี และมีผลจริงต่อการปิดทางฝ่ายที่ชนะเลือกตั้ง

2560

รัฐธรรมนูญ 2560 ให้วุฒิสภา 250 คนร่วมโหวตนายกฯ เป็นการฝัง “อำนาจกันชน” ไว้เหนือสภาผู้แทนราษฎรในช่วงเปลี่ยนผ่านที่ยาวนานหลายปี

2562

วุฒิสภาที่มาจากการแต่งตั้งช่วยเลือก พล.อ.ประยุทธ์ เป็นนายกฯ ทั้งที่ตนเองเป็นผลผลิตของระบอบหลังรัฐประหาร จึงถูกวิจารณ์อย่างมากว่าเป็นการสืบทอดอำนาจผ่านกลไกตามรัฐธรรมนูญ

2566

วุฒิสภามีบทบาทสำคัญในการขัดขวางพิธา แม้ก้าวไกลจะชนะเลือกตั้ง แต่คะแนนจาก ส.ว. ไม่เพียงพอและกลายเป็นกำแพงหลักที่ทำให้ผู้ชนะเลือกตั้งไม่สามารถเป็นนายกรัฐมนตรีได้

2567

เริ่มเปลี่ยนผ่านไปสู่วุฒิสภารูปแบบใหม่และตัดอำนาจโหวตนายกฯ แต่ความเสียหายเชิงโครงสร้างจากบทบาทของวุฒิสภาแต่งตั้งในช่วง 2562–2566 ได้เกิดขึ้นแล้วเต็ม ๆ

2568

กลุ่ม ส.ว. เข้าชื่อร้องคดีจริยธรรมต่อผู้นำรัฐบาล แสดงให้เห็นว่าวุฒิสภายังมีบทบาทเป็นผู้ส่งแรงกระแทกทางการเมืองผ่านกระบวนการคำร้องและการตรวจสอบต่อไป

5) กองทัพและคณะรัฐประหาร: ผู้รีเซ็ตสนามเมื่อเกมไม่เป็นใจ

แม้ในบางช่วงดูเหมือนว่ากลไกศาลและองค์กรอิสระจะทำงานแทนรัฐประหาร แต่เมื่อวิกฤตถึงระดับหนึ่ง กองทัพก็ยังคงเป็น “ผู้มีสิทธิรีเซ็ตเกม” ที่ทรงพลังที่สุดในระบบการเมืองไทย

2549

รัฐประหารโค่นรัฐบาลทักษิณ ยกเลิกรัฐธรรมนูญ 2540 และเปิดยุคการจัดระเบียบการเมืองใหม่โดยอำนาจนอกการเลือกตั้ง

2553

การสลายการชุมนุมคนเสื้อแดง ด้วยกำลังทหารทำให้ความขัดแย้งไม่ได้จบแค่บนถนน แต่ทิ้งบาดแผลลึกเรื่องสิทธิ เสรีภาพ และมาตรฐานรัฐต่อประชาชน

2557

รัฐประหารอีกครั้งในวันที่ 22 พฤษภาคม หลังวิกฤตยืดเยื้อ ศาลทำให้การเลือกตั้งเป็นโมฆะ และนายกฯ ถูกปลด กองทัพจึงเข้ามาปิดฉากรัฐบาลเลือกตั้งอีกครั้ง

2557–2562

คสช. ปกครองโดยตรง เลื่อนเลือกตั้ง และร่างรัฐธรรมนูญใหม่ ทำให้การ “คืนประชาธิปไตย” ถูกกำหนดจังหวะจากผู้ยึดอำนาจ ไม่ใช่จากประชาชน

2562

อำนาจรัฐประหารถูกแปลงเป็นความได้เปรียบเชิงโครงสร้าง ผ่านรัฐธรรมนูญ 2560 วุฒิสภาแต่งตั้ง และภูมิทัศน์กฎหมายที่เอื้อต่อฝ่ายเดิมแม้เข้าสู่ยุคเลือกตั้งแล้ว

6) กระบวนการยุติธรรมทางการเมือง: การคุมขังก่อนพิพากษาและแรงกดดันต่อผู้เห็นต่าง

นอกจากองค์กรระดับรัฐธรรมนูญและองค์กรอิสระแล้ว ยังมีอีกชั้นหนึ่งของปัญหาคือการใช้กระบวนการยุติธรรม กับนักกิจกรรม นักกฎหมาย และผู้ประท้วงในลักษณะที่หลายองค์กรสิทธิมนุษยชนมองว่าเป็นการลงโทษทางกระบวนการ

2563

ประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินร้ายแรงและจับกุมแกนนำประท้วง หลังการชุมนุมของเยาวชนและประชาชนขยายตัว ข้อกังวลคือการใช้กฎหมายพิเศษเพื่อจำกัดเสรีภาพในการชุมนุมโดยสงบ

2564

ศาลปฏิเสธการประกันตัวนักกิจกรรมหลายรายในคดีหมิ่นฯ Reuters รายงานถึงกรณีผู้ต้องหาหลายคนถูกคุมขังก่อนพิพากษาและอดอาหารประท้วง ทำให้เกิดคำถามว่ากระบวนการเองกลายเป็นภาระลงโทษก่อนตัดสินหรือไม่

2566–2567

ยังมีคดีการเมืองต่อเนื่องต่อทนาย นักกิจกรรม และนักการเมืองฝ่ายค้าน รวมถึงคดีหมิ่นฯ ที่มีโทษสูง จึงเกิดบรรยากาศที่ผู้เห็นต่างต้องต่อสู้กับต้นทุนทางกฎหมายอย่างยาวนาน แม้ก่อนมีคำพิพากษาถึงที่สุด

บทสรุปสำหรับการอ่านออกอากาศ: เมื่อแต่ละองค์กรทำคนละหน้าที่ แต่ผลรวมคือการตัดตอนประชาธิปไตย

ถ้าดูทีละเหตุการณ์ เราอาจเผลอคิดว่านี่คือข่าวคนละเรื่อง คนละคดี คนละองค์กร แต่เมื่อเอามาวางเรียงกัน เราจะเห็น “ระบบแบ่งงานกันทำ” ที่ชัดเจนอย่างน่าตกใจ

ศาลรัฐธรรมนูญ

ทำหน้าที่ตัดตอนปลายทาง: ยุบพรรค ปลดนายกฯ ทำให้ผู้ชนะหรือรัฐบาลที่ตั้งแล้วสะดุดล้มกลางทาง

กกต.

ทำหน้าที่ควบคุมสภาพสนาม: วินิจฉัยคุณสมบัติ ยื่นยุบพรรค ตีความกติกา และบริหารผลเลือกตั้งในจังหวะสำคัญ

ป.ป.ช.

ทำหน้าที่เพิ่มแรงกดดันเชิงจริยธรรมและคดี: บางคดีเดินเร็ว บางคดีจบเบา จนสังคมตั้งคำถามเรื่องมาตรฐาน

วุฒิสภา

ทำหน้าที่เป็นกำแพงเหนือเสียงประชาชน โดยเฉพาะช่วงที่ ส.ว. แต่งตั้งร่วมโหวตนายกฯ และกลายเป็นตัวแปรชี้ขาด

กองทัพ

ทำหน้าที่รีเซ็ตสนามเมื่อความขัดแย้งถึงจุดที่ชนชั้นนำเดิมไม่ต้องการปล่อยให้คูหาเลือกตั้งเป็นผู้ตัดสิน

กระบวนการยุติธรรมทางการเมือง

ทำหน้าที่เพิ่มต้นทุนให้ผู้เห็นต่าง ผ่านการจับกุม คุมขัง ปฏิเสธประกัน และลากคดียาวจนการต่อสู้กลายเป็นภาระในตัวเอง

เมื่อมองรวมกัน ภาพที่ปรากฏคือ: ประชาชนเลือกได้ แต่ไม่ได้หมายความว่าจะได้ปกครองจริงเสมอไป เพราะยังมีโครงสร้างหลายชั้นคอยคัดกรอง แก้ทาง ชะลอ และตัดตอนผลลัพธ์อยู่ตลอดเวลา

แหล่งอ้างอิงหลัก

รายการอ้างอิงด้านล่างคัดจากสำนักข่าวและองค์กรสิทธิมนุษยชนที่ถูกใช้อ้างในการสรุปเหตุการณ์เชิงเวลาและเชิงโครงสร้างของเอกสารนี้

  1. Reuters. (2006, September 19). Thailand since 2006 coup ousted Thaksin.
  2. Reuters. (2007, May 30). Thai ex-PM barred from politics for 5 years.
  3. Reuters. (2008, September 9). Thai court rules PM Samak must quit.
  4. Reuters. (2008, December 2). Thai court says ruling parties must disband.
  5. Reuters. (2014, January 24). Thai court ruling adds to mounting pressure on PM Yingluck.
  6. Reuters. (2014, March 21). Thailand in limbo after election annulled, economy suffering.
  7. Reuters. (2014, May 7). Thai court orders PM to step down, prolongs political crisis.
  8. Reuters. (2015, September 6). New Thai constitution shot down, prolonging military rule.
  9. Human Rights Watch. (2019). Speak Out of Turn: The Criminalization of Peaceful Expression in Thailand.
  10. Reuters. (2019, March 7). Thai election body seeks dissolution of party that nominated princess for PM.
  11. Reuters. (2019, March 25). Chaotic Thai result is near investors' worst case.
  12. Reuters. (2019, May 13). A third of Thailand's appointed senators linked to military, police.
  13. Reuters. (2019, June 5). Parliament confirms Thai coup leader Prayuth as prime minister.
  14. Reuters. (2020, February 21). Thai court dissolves opposition Future Forward Party over loan.
  15. Reuters. (2020, September 17). Timeline: Thailand's growing protest movement.
  16. Human Rights Watch. (2020, October 15). Thailand: Emergency decree a pretext for crackdown.
  17. Reuters. (2021, April 29). Thai court denies bail for activists on hunger strike over royal insults.
  18. Reuters. (2023, June 12). Thailand's poll body to investigate PM frontrunner Pita.
  19. Reuters. (2023, July 12). Thai court, poll body moves threaten Pita's PM bid.
  20. Reuters. (2023, July 14). Move Forward seeks to curb Senate powers after loss in PM vote.
  21. Reuters. (2023, July 19). Turmoil in Thailand as rivals derail election winner's PM bid.
  22. Reuters. (2024, April 23). Thailand to replace military-appointed Senate, reduce its powers.
  23. Reuters. (2024, August 7). Thai court orders dissolution of anti-establishment election winner.
  24. Reuters. (2024, August 13). Judgment day: Thai PM Srettha court rules on dismissal case.
  25. Reuters. (2018, December 28). Watchdog clears Thai junta deputy over luxury watches.
  26. Reuters. (2024, August 30). Thai anti-graft body begins new investigation into opposition politicians.
  27. Reuters. (2025, July 1). Thailand's political chaos: what happens next?
  28. Reuters. (2025, July 14). Thai anti-graft body launches investigation into PM Paetongtarn.
  29. Reuters. (2025, August 29). Thai prime minister removed by court, triggering power scramble.
  30. Reuters. (2026, February 5). A tumultuous two decades in Thailand's politics.
  31. Reuters. (2026, February 11). Thailand's election commission faces pressure over vote transparency.
  32. Reuters. (2026, March 19). Thailand's new prime minister Anutin Charnvirakul.

หมายเหตุเชิงวิธีวิทยา: เอกสารนี้เป็นการเรียบเรียงเชิงประวัติศาสตร์การเมืองจากแหล่งข่าวและรายงานสิทธิมนุษยชนที่ตรวจสอบได้ พร้อมการสังเคราะห์เชิงแบบแผนของผู้เขียนเพื่อใช้ในการอธิบาย “ความต่อเนื่องของโครงสร้างอำนาจ” ไม่ใช่คำพิพากษาทางกฎหมายแทนศาล

By

หมากรุกสามมิติ: การจัดระเบียบโลกใหม่ภายใต้ยุทธศาสตร์ทรัมป์

หมากรุกสามมิติ: การจัดระเบียบโลกใหม่ภายใต้ยุทธศาสตร์ทรัมป์

ดร. เพียงดิน รักไทย คันฉ่องส่องโลก มหาวิทยาลัยประชาชน

หมากรุกสามมิติ: การจัดระเบียบโลกใหม่ภายใต้ยุทธศาสตร์ทรัมป์

กรอบรัฐต่อรัฐแบบดั้งเดิมไม่สามารถอธิบายพลวัตโลกปัจจุบันได้อีกต่อไป การแข่งขันเชิงโครงสร้าง (systemic competition) ดำเนินไปพร้อมกันในหลายมิติที่เชื่อมโยงและส่งผลกระทบต่อกันอย่างลึกซึ้ง ไม่อาจแยกวิเคราะห์เป็นเอกเทศได้ การเปลี่ยนผ่านระเบียบโลก (transition of international order)ณ จุดนี้เป็นการแข่งขันกันเพื่อกำหนดโครงสร้างพื้นฐานและกติกาของระบบโลกทั้งหมด (Mearsheimer, 2014; Allison, 2017)

สาระสำคัญของเกมนี้ อยู่ที่ฝ่ายใดที่จะสามารถกำหนดเงื่อนไขพื้นฐานและกฎเกณฑ์ของการแข่งขันในระเบียบโลกใหม่

1. หมากรุกสามมิติ: แนวคิดเชิงทฤษฎีและการประยุกต์ใช้กับยุทธศาสตร์ทรัมป์

Joseph S. Nye Jr. เปรียบเทียบโครงสร้างอำนาจโลกกับกระดานหมากรุกสามชั้นที่ซ้อนกัน (three-dimensional chess) (Nye, 2002, 2011) ชั้นบนสุดคือมิติทางทหารและความมั่นคง ซึ่งอำนาจยังคงกระจุกตัวอยู่ในมือสหรัฐฯ อย่างเหนือชั้น ชั้นกลางคือมิติทางเศรษฐกิจและเทคโนโลยี ซึ่งอำนาจกระจายตัวแบบหลายขั้ว (multipolar) และชั้นล่างสุดคือมิติข้ามชาติ (transnational dimension) อาทิ การเงินโลก เทคโนโลยีดิจิทัล สภาพภูมิอากาศ และการก่อการร้าย ซึ่งอำนาจกระจายตัวอย่างสิ้นเชิงและไม่อยู่ภายใต้การควบคุมของรัฐใดรัฐหนึ่ง

ยุทธศาสตร์ทรัมป์คือการเล่นหมากรุกในกระดานสามมิติอย่างเต็มรูปแบบและมีระบบ ทุกการเคลื่อนไหวถูกคำนวณเพื่อสร้างผลกระทบข้ามชั้นกระดานพร้อมกัน ไม่ใช่การเล่นในมิติเดียว การกำหนดกำแพงภาษี การควบคุมห่วงโซ่อุปทาน และการจัดวางพันธมิตรภูมิภาค ล้วนเป็นการเคลื่อนหมากที่เชื่อมโยงมิติเศรษฐกิจ-เทคโนโลยีเข้ากับมิติความมั่นคงและมิติข้ามชาติ เพื่อฟื้นฟูอำนาจนำของสหรัฐฯ ท่ามกลางการกระจายตัวของอำนาจที่ซับซ้อนยิ่งขึ้น

2. การท้าทายโครงสร้างโลกาภิวัตน์ที่ล้มเหลว: มิติเศรษฐกิจของหมากรุกสามมิติ

นโยบายเศรษฐกิจชาตินิยมของทรัมป์ — การกำหนดกำแพงภาษีนำเข้าสูง การส่งเสริมการนำฐานการผลิตกลับประเทศ (reshoring) และการลดบทบาทสถาบันพหุภาคี — คือการโจมตีโครงสร้างโลกาภิวัตน์ที่ก่อให้เกิดความไม่สมดุลอย่างรุนแรง (Rodrik, 2011) ผลกระทบจาก “China Shock” ทำให้ชนชั้นแรงงานในประเทศพัฒนาแล้วสูญเสียอำนาจต่อรอง โอกาสทางเศรษฐกิจ และความมั่นคงในชีวิตประจำวัน (Autor et al., 2016) การเคลื่อนไหวเหล่านี้จึงมิใช่เพียงนโยบายภายในประเทศ แต่เป็นหมากในมิติเศรษฐกิจที่ส่งผลโดยตรงต่อชั้นกลางของกระดานหมากรุกสามมิติ โดยสร้างแรงกดดันเชิงโครงสร้างต่อคู่แข่งและฟื้นฟูฐานสนับสนุนทางการเมืองภายในสหรัฐฯ

3. BRICS: ตัวท้าทายเชิงสัญลักษณ์และการสลายขั้วในมิติข้ามชาติ

แม้กลุ่ม BRICS จะขาดเอกภาพทางการเมือง แต่ยังคงเป็นสัญลักษณ์ที่ทรงพลังของการต่อต้านระเบียบโลกที่นำโดยตะวันตก (symbolic counterweight) (Stuenkel, 2015) การที่ทรัมป์เลือกใช้กลยุทธ์ selective engagement กับสมาชิกบางประเทศคือการเล่นหมากในมิติข้ามชาติ เพื่อสลายความเป็นเอกภาพของกลุ่มและป้องกันไม่ให้เกิดขั้วอำนาจใหม่ที่ท้าทายโครงสร้างเดิม การเคลื่อนไหวนี้โยงตรงกับชั้นล่างของกระดานหมากรุกสามมิติ ซึ่งอำนาจกระจายตัวสูงและต้องใช้เครื่องมือทางการเมืองและเศรษฐกิจแบบผสมผสาน

4. Chokepoints และการควบคุมการไหลเวียน: หัวใจของมิติภูมิรัฐศาสตร์

ในยุคปัจจุบัน อำนาจมิได้อยู่ที่การยึดครองดินแดน แต่อยู่ที่ความสามารถในการควบคุม “เส้นทางการไหลเวียน” ของสินค้า ทุน ทรัพยากร และเทคโนโลยี (Kaplan, 2010) ช่องแคบยุทธศาสตร์ Hormuz, Malacca และ Panama จึงกลายเป็นจุดยุทธศาสตร์เชิงโครงสร้างที่กำหนดความอยู่รอดของระบบเศรษฐกิจโลก การที่สหรัฐฯ รักษาและเพิ่มอิทธิพลเหนือจุดเหล่านี้คือการครองความได้เปรียบในทั้งสามมิติของกระดานหมากรุก โดยเฉพาะการเชื่อมโยงมิติเศรษฐกิจเข้ากับมิติความมั่นคง

แนวคิดนี้สอดคล้องอย่างสมบูรณ์กับทฤษฎี Heartland และ Rimland ของ Mackinder และ Spykman ซึ่งย้ำว่าการควบคุมพื้นที่และเส้นทางยุทธศาสตร์คือปัจจัยกำหนดชะตากรรมของอำนาจโลกในระยะยาว

5. การแข่งขันกับจีน: จาก Containment สู่การแข่งขันเชิงโครงสร้างแบบบูรณาการข้ามมิติ

ยุทธศาสตร์ containment แบบดั้งเดิมใช้ไม่ได้ผลกับจีน เนื่องจากระดับการพึ่งพิงทางเศรษฐกิจระหว่างสองมหาอำนาจสูงเกินไป (Ikenberry, 2018) ทรัมป์จึงเปลี่ยนมาใช้การแข่งขันเชิงโครงสร้างที่ครอบคลุมทุกมิติ — ห่วงโซ่อุปทาน เทคโนโลยีขั้นสูง (semiconductor, AI) การเงิน และการสร้างพันธมิตรภูมิภาค — โดยผสาน hard power เข้ากับเครื่องมือทางเศรษฐกิจและเทคโนโลยีอย่างแยกไม่ออก การเคลื่อนไหวนี้คือตัวอย่างคลาสสิกของการเล่นหมากรุกสามมิติที่คำนวณผลกระทบข้ามชั้นกระดานทั้งหมด

6. Hybrid Power: การใช้อำนาจแบบบูรณาการในโลกยุคใหม่

อำนาจในศตวรรษที่ 21 มีลักษณะ hybrid โดยเครื่องมือทางเศรษฐกิจ เทคโนโลยี และการเงินกลายเป็นอาวุธที่มีประสิทธิภาพไม่แพ้กำลังทหาร (Nye, 2004) การควบคุมมาตรฐานเทคโนโลยี การเข้าถึงตลาด และระบบการเงินระหว่างประเทศจึงเป็นหัวใจสำคัญของการเล่นหมากรุกสามมิติ การที่ทรัมป์ใช้เครื่องมือเหล่านี้อย่างเป็นระบบคือการยกระดับการใช้อำนาจให้สอดคล้องกับโครงสร้างอำนาจที่กระจายตัวในปัจจุบัน

7. ความไม่แน่นอนและความเสี่ยงของการเปลี่ยนผ่านระเบียบโลก

การเปลี่ยนผ่านระเบียบโลกมักก่อให้เกิดความไม่แน่นอนสูงและอาจเพิ่มความเสี่ยงของความขัดแย้งที่คาดไม่ถึง (Kindleberger, 1973) ทุกการเคลื่อนไหวของทรัมป์ในหมากรุกสามมิติ ล้วนสร้างผลกระทบข้ามมิติที่ไม่อาจคาดการณ์ได้ทั้งหมด คำถามสำคัญที่ยังค้างคาคือ การเปลี่ยนผ่านครั้งนี้จะนำไปสู่ระเบียบโลกที่มีเสถียรภาพและเป็นธรรมมากขึ้น หรือจะกลายเป็นเพียงการเปลี่ยนรูปแบบของความตึงเครียดและการแข่งขันที่รุนแรงและซับซ้อนยิ่งกว่าเดิม

บทสรุป

สิ่งที่เกิดขึ้นมิใช่การแข่งขันระหว่างมหาอำนาจธรรมดา แต่เป็นการแข่งขันระหว่างแบบจำลองระเบียบโลกที่แตกต่างกันอย่างพื้นฐาน ยุทธศาสตร์ทรัมป์คือความพยายามอย่างดุเดือดในการยืนยันและฟื้นฟูอำนาจนำของสหรัฐฯ (reassertion of American primacy) ผ่านการเล่นหมากรุกสามมิติที่ผสานเครื่องมือหลากหลายและคำนวณผลกระทบข้ามชั้นกระดานทั้งสามอย่างเป็นระบบ

ทุกมิติที่กล่าวถึง — จากการท้าทายโลกาภิวัตน์ การสลายขั้ว BRICS การควบคุม chokepoints การแข่งขันกับจีน และการใช้อำนาจแบบ hybrid — ล้วนเชื่อมโยงและเสริมกันอย่างแน่นแฟ้น เพื่อสร้างความได้เปรียบเชิงโครงสร้างที่ครอบคลุมทั้งมิติทหาร เศรษฐกิจ-เทคโนโลยี และข้ามชาติ

ประวัติศาสตร์สอนว่า การจัดระเบียบโลกใหม่แทบไม่เคยเป็นกระบวนการที่ราบรื่น และมักก่อให้เกิดผลลัพธ์ที่ไม่อาจคาดการณ์ได้ ซึ่งอาจนำมาซึ่งทั้งโอกาสครั้งใหญ่และภัยคุกคามครั้งใหญ่เช่นกัน

อำนาจที่แท้จริงในที่สุดแล้ว มันมากกว่าการครอบครองพื้นที่หรือทรัพยากรแบบเดิม ๆ มันคือความสามารถในการกำหนดกติกาและโครงสร้างที่ผู้อื่นจำต้องยอมรับและดำเนินการตามในทุกมิติของกระดานหมากรุกสามมิติ
บรรณานุกรม

Allison, G. (2017). Destined for war: Can America and China escape Thucydides’s trap? Houghton Mifflin Harcourt.

Autor, D., Dorn, D., & Hanson, G. (2016). The China shock. Annual Review of Economics.

Ikenberry, G. J. (2018). The end of liberal international order? International Affairs.

Kaplan, R. D. (2010). The revenge of geography. Random House.

Kindleberger, C. P. (1973). The world in depression. University of California Press.

Mearsheimer, J. (2014). The tragedy of great power politics. Norton.

Nye, J. S. (2002). The paradox of American power: Why the world’s only superpower can’t go it alone. Oxford University Press.

Nye, J. S. (2004). Soft power: The means to success in world politics. Public Affairs.

Nye, J. S. (2011). The future of power. Public Affairs.

Rodrik, D. (2011). The globalization paradox: Democracy and the future of the world economy. Norton.

Stuenkel, O. (2015). The BRICS and the future of global order. Lexington Books.
By

คันฉ่องส่องไทย: คุณภาพอากาศ คุณภาพชีวิต และคุณภาพรัฐ

คันฉ่องส่องไทย: คุณภาพอากาศ คุณภาพชีวิต และคุณภาพรัฐ

คันฉ่องส่องไทย: คุณภาพอากาศ คุณภาพชีวิต และคุณภาพรัฐ

ฝุ่นควันไม่ใช่เรื่องเล็ก และไม่ใช่เรื่องที่ประชาชนควรถูกสอนให้ “อดทน” เพราะสิ่งที่เราหายใจเข้าไปทุกวันกำลังกัดทั้งปอด สมอง และอนาคตของคนทั้งรุ่น สิ่งที่ถูกทำลายไม่ใช่แค่สุขภาพ แต่คือคุณภาพชีวิต และลึกไปกว่านั้นคือคุณภาพของรัฐ

สังคมไทยเริ่มคุ้นกับการเช็กค่าฝุ่นเหมือนดูพยากรณ์อากาศ สีส้ม สีแดง กลายเป็นเรื่องปกติ แล้วเราก็ปรับตัว ใส่หน้ากาก ซื้อเครื่องฟอก หลีกเลี่ยงกลางแจ้ง แต่การที่ประชาชนต้อง “หนีอากาศของตัวเอง” ไม่ใช่ความเข้มแข็งของคน หากคือความล้มเหลวของระบบ

อากาศควรเป็นสิ่งที่เท่าเทียมที่สุด แต่ในโลกจริง กลับเป็นตัวสะท้อนความเหลื่อมล้ำที่ชัดที่สุด

อากาศพิษ = วิกฤตชีวิต

อากาศแย่ไม่ได้แค่ทำให้ไอหรือแสบจมูก แต่เชื่อมโยงกับโรคหัวใจ สมอง การเรียนรู้ และประสิทธิภาพชีวิตทั้งหมด เด็กที่โตในอากาศแย่ อาจเสียโอกาสพัฒนาโดยไม่มีวันได้คืน คนทำงานอาจสะสมโรคเงียบโดยไม่รู้ตัว

เมื่อชีวิตปลอดภัยต้องซื้อเอง

เครื่องฟอก หน้ากาก บ้านปิดสนิท กลายเป็นสินค้าจำเป็น นี่คือสัญญาณว่า “ตลาดกำลังขายความอยู่รอดแทนรัฐ”

แต่ไม่ใช่ทุกคนซื้อได้ คนทำงานกลางแจ้ง คนรายได้น้อย เด็ก และผู้สูงอายุ ต้องแบกรับความเสี่ยงมากกว่า

คันฉ่อง: รัฐที่ดีไม่ใช่รัฐที่เตือนเก่ง แต่คือรัฐที่ทำให้ไม่ต้องเตือนบ่อย

คุณภาพรัฐ วัดจากสิ่งที่คนไม่ควรต้องทน

ถ้าประชาชนต้องทนรถติด โรงพยาบาลล้น และอากาศพิษ นั่นไม่ใช่ปัญหาการปรับตัวของคน แต่คือมาตรฐานรัฐที่ตกลง

อันตรายที่สุดคือ “ความเคยชิน”

เมื่อคนเริ่มคิดว่า “วันนี้ฝุ่นไม่เยอะ ถือว่าโชคดี” นั่นคือสังคมกำลังลดมาตรฐานตัวเองลง

ทางออกต้องแก้ที่โครงสร้าง

การแจกหน้ากากช่วยได้ แต่ไม่พอ ต้องแก้ที่ต้นเหตุ: การเผา อุตสาหกรรม ระบบขนส่ง กฎหมาย และความโปร่งใส

สรุป: คุณภาพอากาศ คือกระจกสะท้อนคุณภาพชีวิต และคุณภาพชีวิต คือกระจกสะท้อนคุณภาพรัฐ ประเทศที่ดี ไม่ใช่ประเทศที่คนต้องเอาตัวรอดเก่ง หรือปรับตัวให้เข้ากับสิ่งชั่วร้ายได้ดี แต่คือประเทศที่การหายใจปลอดภัยนั้นเป็นเรื่องธรรมดาที่รัฐบาลช่วยประกันให้
By

Iran at a Glance — สรุปภาพรวมอิหร่านแบบสถิติ

Iran at a Glance — สรุปภาพรวมอิหร่านแบบสถิติ
COUNTRY PROFILE HTML

Iran at a Glance

สรุปภาพรวมอิหร่านแบบสถิติ สำหรับใช้เปิดประเด็น วิเคราะห์สมการภูมิรัฐศาสตร์ และวางฐานความเข้าใจก่อนเข้าสู่เรื่องสงคราม เศรษฐกิจ และอนาคตของระบอบ

เมืองหลวง: Tehran ภูมิภาค: West Asia / Middle East ระบอบ: Islamic Republic ความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์: พลังงาน + Hormuz + missile state

1) สถิติฐานประเทศ

พื้นที่ทั้งหมด
1.745 ล้าน ตร.กม.
ประเทศขนาดใหญ่มากของเอเชียตะวันตก
พื้นฐานเชิงภูมิศาสตร์นี้สำคัญต่อการตั้งรับ การกระจายโครงสร้างพื้นฐาน และความยากของการกดดันจากภายนอก
ประชากร
91.57 ล้านคน
ข้อมูลล่าสุดจาก World Bank ปี 2024
เป็นหนึ่งในประเทศประชากรมากของภูมิภาค และให้ฐานกำลังคนขนาดใหญ่ทั้งเชิงเศรษฐกิจและความมั่นคง
ความหนาแน่นประชากร
55.8 คน/ตร.กม.
ข้อมูล World Bank ล่าสุดในตารางประเทศ
ไม่ได้หนาแน่นเท่ารัฐเมืองหรือประเทศชายฝั่งขนาดเล็ก จึงมีพื้นที่เชิงยุทธศาสตร์มาก
สัดส่วนคนเมือง
77%
สังคมเมืองขนาดใหญ่ แม้รัฐจะยังมีฐานอำนาจอนุรักษนิยม
ความเป็นเมืองระดับนี้มีผลโดยตรงต่อการสื่อสาร การประท้วง และแรงกดทางสังคม
แก่นสำคัญ: อิหร่านไม่ใช่รัฐเล็กที่ถูกกดแล้วพังง่าย แต่เป็นประเทศขนาดใหญ่ มีประชากรมาก มีพื้นที่ลึก และมีฐานรัฐที่หนาพอจะรับแรงกระแทกได้ระดับหนึ่ง แม้จะเผชิญแรงกดจากสงคราม คว่ำบาตร และความไม่พอใจภายใน

2) ขนาดเศรษฐกิจและศักยภาพการดำรงตัว

GDP (current US$)
475.25 พันล้านดอลลาร์
World Bank, ปี 2024
ตัวเลขนี้สะท้อนขนาดเศรษฐกิจล่าสุดที่มีการรายงานจริง
GDP ต่อหัว
$5,190
World Bank, ปี 2024
ระดับรายได้ต่อหัวไม่สูงเมื่อเทียบกับรัฐน้ำมันอ่าวอาหรับ และเปราะบางต่อเงินเฟ้อกับค่าเงิน
อัตราเติบโต GDP
3.7%
World Bank, ปี 2024
นี่คือภาพก่อนแรงกระแทกเต็ม ๆ จากสงครามรอบล่าสุด
เงินเฟ้อ CPI
32.5%
World Bank, ปี 2024
เป็นภาระเชิงสังคมและการเมืองมหาศาล เพราะกัดกินชีวิตคนธรรมดาโดยตรง
คาดการณ์ GDP 2026
-6.1%
IMF projection, April 2026
บ่งชี้ว่าภาวะสงครามและแรงกดรอบล่าสุดกำลังกระแทกเศรษฐกิจอย่างรุนแรง
คาดการณ์เงินเฟ้อ 2026
68.9%
IMF projection, April 2026
ถ้าตัวเลขนี้เข้าใกล้ความจริง แรงอัดในสังคมจะหนักมาก
ตัวชี้วัดเศรษฐกิจ ความหมายเชิงวิเคราะห์
ขนาด GDP ยังใหญ่พอ อิหร่านยังไม่ใช่รัฐที่จะยุบตัวทันทีจากแรงกดระยะสั้น
เงินเฟ้อสูงมาก รัฐอาจถืออาวุธได้ แต่ประชาชนต้องแบกราคาอาหาร เชื้อเพลิง และค่าครองชีพ
แนวโน้มหดตัวในปี 2026 การคงสงครามหรือคว่ำบาตรยืดเยื้ออาจเร่งแรงเสียดทานต่อระบอบจากภายใน

3) สถานะเมื่อเทียบกับโลก

อันดับ GDP แบบคาดการณ์ปี 2026

ประมาณอันดับ 53 ของโลก หากอ้างอิงการจัดเรียงตัวเลข GDP นอมินัลปี 2026 ที่อิงฐานข้อมูล IMF ผ่าน Worldometers ซึ่งระบุ GDP ของอิหร่านที่ราว 300.29 พันล้านดอลลาร์

ควรอ่านตัวเลขนี้แบบระมัดระวัง: เป็น “projection ภายใต้ภาวะสงคราม” ไม่ใช่ยอดปิดงบที่สิ้นปีแล้ว

ภาพที่ควรตีความ

อิหร่านยังเป็นประเทศขนาดใหญ่เชิงภูมิศาสตร์และประชากร แต่ขนาดเศรษฐกิจต่อโลกในภาวะปัจจุบัน เล็กกว่าพลังเชิงการเมืองและเชิงทหารที่มันฉายออกมา. นี่คือเหตุผลว่าทำไมอิหร่านจึงต้องพึ่งเกมอสมมาตร ขีปนาวุธ เครือข่ายตัวแทน และ leverage ทางภูมิรัฐศาสตร์ มากกว่าการแข่งขันแบบตรง ๆ ด้วยน้ำหนักเศรษฐกิจ

4) สังคมและทุนมนุษย์

อายุคาดเฉลี่ย
78 ปี
World Bank, ปี 2024
ผู้ใช้อินเทอร์เน็ต
85%
World Bank, ปี 2024
ว่างงาน
8.3%
World Bank, ปี 2025
สัดส่วนผู้หญิงในรัฐสภา
5%
World Bank, ปี 2025
ข้อสังเกต: อิหร่านมีสังคมเมืองสูง การใช้อินเทอร์เน็ตสูง และประชากรจำนวนมากอยู่ในโลกข้อมูลข่าวสารแล้ว แต่โครงสร้างการเมืองยังคุมเข้ม ความตึงตรงนี้เองทำให้ประเทศมีทั้ง “ศักยภาพของสังคมสมัยใหม่” และ “แรงเสียดทานกับรัฐแบบศาสนานำ” อยู่พร้อมกัน

5) ความเข้มแข็งทางการทหาร

อันดับกำลังรบ (GFP 2026)
16 / 145
Global Firepower 2026
เป็นดัชนีเปรียบเทียบกำลังรบเชิง conventional ไม่ใช่อันดับทางการของรัฐบาลหรือองค์การระหว่างประเทศ
PwrIndx
0.3199
Global Firepower 2026
ยิ่งใกล้ศูนย์ยิ่งสะท้อนศักยภาพรวมสูงตามโมเดลของดัชนีนี้
งบกลาโหมล่าสุด
$7.89 พันล้าน
World Bank / SIPRI source line, ปี 2024
ตัวเลขนี้ต่ำกว่าภาพความน่ากลัวทางภูมิรัฐศาสตร์ที่อิหร่านสร้างได้มาก
งบกลาโหมต่อ GDP
2.0%
World Bank, ปี 2024
สะท้อนภาระความมั่นคงที่ยังสำคัญต่อรัฐ แต่ไม่ใช่สัดส่วนแบบมหาอำนาจเต็มตัว
มิติ ภาพที่ควรเข้าใจ
กำลังพล ชุดข้อมูล World Bank สำหรับกำลังพลหยุดที่ปี 2020; แหล่งข้อมูลสาธารณะมักวางอิหร่านไว้ในช่วงประมาณหลายแสนคนระดับ 550,000–650,000 นาย จึงควรใช้คำว่า “ขนาดใหญ่” มากกว่าฟันธงเลขเดียวแบบแข็งทื่อ
จุดแข็ง ขีปนาวุธ โดรน เครือข่ายตัวแทน ความลึกของพื้นที่ และความสามารถในการทำสงครามอสมมาตร
จุดอ่อน เศรษฐกิจเปราะต่อคว่ำบาตร การพึ่งเกมก่อ disruption มากกว่าความสามารถชนะสงครามตรง ๆ และการถูกบีบทางเทคโนโลยีและการเงินจากมหาอำนาจ

6) สรุป

จะเห็นได้ว่า อิหร่านเป็นรัฐขนาดใหญ่ ประชากรมาก พื้นที่ลึก มีกำลังทหารที่น่ากลัวในเชิงอสมมาตร แต่ฐานเศรษฐกิจและความสามารถในการยืนระยะกำลังถูกกัดกร่อนอย่างหนักจากเงินเฟ้อ คว่ำบาตร และแรงกระแทกของสงคราม

ประโยคสำหรับใช้พูดสด: “อิหร่านไม่ใช่ประเทศเล็กที่พังง่าย แต่ก็ไม่ใช่มหาอำนาจเศรษฐกิจที่จะแบกราคาแห่งการเผชิญหน้าได้นานแบบไม่สะเทือนตัวเอง”

แหล่งอ้างอิงหลัก

  1. World Bank Data. Iran country profile: population, GDP, GDP per capita, GDP growth, inflation, life expectancy, internet use, unemployment, women in parliament, and other recent indicators
  2. World Bank DataBank / World Development Indicators. Surface area, population density, GDP series, military expenditure as share of GDP
  3. IMF country page and WEO / DataMapper, April 2026. Projected real GDP change and consumer prices for 2026
  4. Global Firepower 2026. Comparative military strength index and rank for Iran
  5. Worldometers GDP pages using IMF 2026 data presentation, used here only for a convenient projected nominal-GDP rank reference

หมายเหตุเชิงวิธีวิทยา: ตัวเลขในเอกสารนี้มีทั้ง “ค่าล่าสุดที่ถูกรายงานจริง” และ “ค่าคาดการณ์ปี 2026” จึงไม่ควรนำไปปนกันโดยไม่ระบุปี ส่วนอันดับกำลังรบของ Global Firepower เป็นดัชนีเอกชนเชิงเปรียบเทียบ ไม่ใช่สถิติทางการของรัฐหรือองค์การระหว่างประเทศ

By

Thailand’s 20-Year National Strategy: Institutional Lock-in, Controlled Developmentalism, and the Limits of Regime-Stabilizing Statecraft

Thailand’s 20-Year National Strategy: Institutional Lock-in, Controlled Developmentalism, and the Limits of Regime-Stabilizing Statecraft

Thailand’s 20-Year National Strategy: Institutional Lock-in, Controlled Developmentalism, and the Limits of Regime-Stabilizing Statecraft

Snea Thinsan, Ph.D.
Abstract

This article reconceptualizes Thailand’s 20-Year National Strategy (2018–2037) not merely as a long-term development plan, but as an institutional project designed to restructure the relationship between state authority, electoral politics, and regime continuity. Its central argument is that, when analyzed together with the 2017 Constitution and associated oversight mechanisms, the National Strategy takes the form of what may be called controlled developmentalism: a hybrid mode of statecraft that seeks to stabilize political order by constraining policy volatility while retaining the legitimating language of development, reform, and national direction. The article proceeds through an interpretive institutional analysis supplemented by comparative political economy. Rather than treating formal planning as a technocratic instrument in isolation, it situates the strategy within the post-2014 reconfiguration of Thailand’s political architecture and asks what kind of state project such a framework actually serves.

The article finds that the strategy has had some success in creating policy continuity and preserving an appearance of long-range administrative coherence, especially in infrastructure planning and the integration of lower-level policy frameworks. Yet these institutional gains have not translated into commensurate advances in economic upgrading, productivity growth, or broad-based social transformation. Comparative references to Singapore, South Korea, and Mexico under PRI rule suggest that long-term planning, in itself, does not generate developmental success. Such success depends instead on the interaction among state capacity, policy adaptability, and political legitimacy. Thailand’s case is thus marked by a persistent tension: the strategy appears more effective at stabilizing regime order than at enabling transformative development. In that sense, the National Strategy has helped fix the direction of the state more than it has accelerated the movement of the country.

Keywords: Thailand; National Strategy; developmental state; institutional lock-in; controlled developmentalism; regime stability; political economy

1. Introduction

Thailand’s 20-Year National Strategy, formally promulgated for the period 2018–2037, is often introduced in official discourse as a rational response to an old and familiar problem: the chronic discontinuity of policy across successive governments. In this standard account, Thailand’s developmental difficulties stem not merely from weak implementation, but from repeated interruptions, reversals, and shifts of direction driven by electoral turnover and political conflict. A long-term strategy, under this logic, is meant to provide continuity where competitive politics has allegedly produced instability. It is presented as an answer to fragmentation, short-termism, and administrative incoherence.

There is an intelligible administrative rationale behind such a claim. Many states do indeed struggle when strategic priorities change abruptly with each election cycle. Yet Thailand’s National Strategy cannot be adequately understood by remaining at the level of administrative reason alone. The strategy emerged not in an ordinary setting of constitutional continuity, but within a broader political restructuring set in motion after the 2014 military coup. That restructuring culminated in the 2017 Constitution, which did not merely acknowledge long-term planning as desirable, but elevated it into a constitutional requirement. In other words, what might elsewhere appear as an aspirational planning framework became, in Thailand, embedded in a legal and institutional architecture designed to bind future governments.

This article argues that Thailand’s National Strategy should therefore be read not simply as a development plan, but as part of a wider institutional project aimed at governing political uncertainty. More specifically, it contends that the strategy forms one component of a post-coup order that sought to reduce the volatility of electoral politics, constrain the strategic discretion of elected governments, and preserve a preferred structure of state authority over an extended period. Such an interpretation does not require the claim that all actors involved shared identical intentions or that developmental concerns were wholly insincere. Rather, it suggests that the actual function of the strategy cannot be grasped unless one examines how it operates within the wider political architecture of the 2017 constitutional order.

The question, then, is not whether the National Strategy contains developmental aspirations. It clearly does. The more analytically significant question is what kind of institutional work those aspirations perform. Does the strategy primarily serve as a long-horizon tool for economic transformation, or does it function more effectively as a mechanism of institutional lock-in and regime stabilization? By addressing this question, the article contributes to the literature on developmental states, institutional persistence, and hybrid regimes in middle-income contexts, while also offering a reinterpretation of Thailand’s post-2014 political economy.

2. Theoretical Framework: Development, Institutional Lock-in, and Controlled Developmentalism

Classic developmental state literature emphasized that sustained economic transformation is rarely the product of market forces alone. Instead, it depends on states capable of setting strategic priorities, disciplining or coordinating capital, and aligning bureaucratic institutions toward long-term national goals. The Japanese case, as elaborated by Johnson, and later East Asian cases analyzed by Evans and others, demonstrated that effective developmentalism required more than state intervention in the abstract. It required a particular type of state: one with bureaucratic competence, strategic coherence, and what Evans famously called embedded autonomy—an institutional position that allowed the state to remain sufficiently insulated from narrow capture while remaining connected enough to economic actors to formulate workable policy.

This literature remains useful, but Thailand’s case requires an important extension. Not all states that invoke development operate primarily as developmental states in the classic sense. Some deploy developmental language and planning instruments to achieve another objective alongside, or even prior to, economic transformation: the stabilization of political order. Here the literature on institutional persistence and constrained political order becomes relevant. Institutional arrangements often endure not merely because they are efficient, but because they reduce uncertainty for dominant coalitions and narrow the range of future political alternatives. North, Wallis, and Weingast showed that many political orders rely on institutional structures that regulate access, contain contestation, and preserve elite bargains over time. In such systems, rules do not simply coordinate development; they also organize power.

To capture Thailand’s configuration, this article advances the concept of controlled developmentalism. The term refers to a mode of statecraft in which developmental planning is used not only to advance economic goals but to legitimate and reinforce institutional controls over electoral politics. In such a system, the language of long-term development, reform, and national strategy serves a dual function. At one level, it offers a managerial rationale for policy continuity. At another, it normalizes a reallocation of political authority away from elected governments and toward unelected guardians, constitutional constraints, and long-horizon frameworks that outlast electoral cycles.

This concept differs from the classic developmental state in one crucial respect. Whereas classical developmentalism derives legitimacy largely from transformative economic performance, controlled developmentalism often seeks legitimacy through the promise of order, continuity, and national stewardship, even when developmental outcomes remain uneven. It is thus less a pure growth model than a hybrid political project. Thailand offers a compelling case of this phenomenon because its constitutional and legal framework after 2014 did not merely encourage development; it sought to organize the permissible boundaries within which future governments could pursue it.

3. Method and Analytical Approach

This article adopts an interpretive institutional approach. Its purpose is not to provide a narrowly econometric test of causality between the National Strategy and specific macroeconomic indicators. Rather, it seeks to explain how a formal development framework is embedded in a broader architecture of political control, and what implications follow from that embedding. The analysis rests on three kinds of material. First, it examines formal texts, especially the 2017 Constitution and the National Strategy itself. Second, it considers the policy logic of associated frameworks, including lower-level strategic plans and planning mechanisms designed to align executive action with national goals. Third, it draws on secondary empirical evidence from the OECD and the World Bank to assess whether the strategy’s developmental promise has translated into notable structural gains.

The comparative dimension is illustrative rather than exhaustive. Singapore, South Korea, and Mexico under PRI rule are employed as analytically useful contrasts. They represent, respectively, a high-capacity planning state with strong adaptability, a historically authoritarian developmental state that transformed its economy and later democratized, and a long-duration regime whose stability did not prevent developmental limitations and eventual stagnation. These cases are not introduced to force Thailand into a simplistic typology. Rather, they help clarify which components of long-range planning matter most and which are missing or underdeveloped in Thailand’s case.

4. The National Strategy as an Institutional Project

The constitutionalization of the National Strategy is the key to understanding its political significance. Section 65 of the 2017 Constitution requires the state to formulate a national strategy as a goal for sustainable development under the principle of good governance, to be used as a framework for consistent and integrated planning. This move is not trivial. In many countries, long-term strategies are political documents, administrative roadmaps, or policy statements that subsequent governments may revise. In Thailand, by contrast, the National Strategy was embedded within a constitutional order that elevated it beyond ordinary planning and endowed it with an authoritative status over future state action.

The strategy itself articulates an ambitious vision: that Thailand should become “a developed country with security, prosperity and sustainability in accordance with the Sufficiency Economy Philosophy.” It identifies six broad pillars, including national security, competitiveness, human capital, social equality, environmentally sustainable growth, and public-sector reform. At the level of official discourse, this framework appears comprehensive, balanced, and development-oriented. Yet its significance lies not only in what it says, but in what it does institutionally. By requiring subsequent plans and policies to align with it, the strategy functions as a directional constraint on elected governments. It narrows the range of permissible departures from an already defined strategic horizon.

That narrowing matters because the National Strategy did not enter a politically neutral field. It became operative within a post-coup institutional design that expanded the role of unelected actors, strengthened supervisory mechanisms, and reduced the autonomous strategic space of competitive electoral politics. The strategy therefore worked as one element within a wider pattern: a system in which elections remained meaningful but were increasingly nested inside a set of constraints that limited how far governments could redefine national priorities.

From this perspective, the National Strategy can be read as a locking mechanism in at least three senses. First, it represents legal lock-in. Because the strategy is constitutionally grounded, future governments do not simply inherit a policy preference; they inherit an institutional obligation. Second, it represents institutional lock-in. Oversight bodies and planning hierarchies help monitor conformity and discipline deviation, making the strategy more than symbolic. Third, it represents temporal lock-in. A twenty-year horizon extends far beyond normal electoral turnover and seeks to convert a contingent political settlement into a durable governing order. This temporal dimension is especially important. It reveals that the problem being addressed was not just policy inconsistency, but uncertainty over the long-term direction of state authority itself.

5. The 2017 Constitution and the Reorganization of Political Authority

The National Strategy cannot be analytically separated from the constitutional order that sustained it. The 2017 Constitution restructured the relationship between electoral representation, unelected oversight, and the strategic direction of the state. This was visible in several dimensions, including the role assigned to the Senate during the transition period, the authority of independent institutions, and the broader architecture of control over government formation and executive action. Within that arrangement, the National Strategy became one of the principal instruments through which continuity could be imposed on future governments in the name of national stability and coherent administration.

The significance of this arrangement lies in its ability to convert what began as exceptional rule into institutional normality. Coups, by definition, are interruptions. Constitutions and long-term strategies, by contrast, can render the outcomes of interruption durable and lawful. In that sense, the post-2014 order did not merely suppress political conflict in the short term; it sought to redesign the field within which politics would occur thereafter. The National Strategy should thus be interpreted as part of a broader process through which temporary dominance was translated into long-duration institutional constraint.

Official justifications for this design emphasized security, order, continuity, and the need to rise above factional politics. Those justifications cannot be dismissed outright, because Thailand did experience severe polarization and recurrent instability in the years preceding the coup. However, the constitutional and strategic response to instability was not a neutral administrative fix. It involved a reallocation of strategic authority away from majoritarian politics and toward institutions designed to supervise, constrain, and outlast electoral outcomes. This is precisely why the strategy should be understood as a political institution rather than only a planning instrument.

The ideological dimension of the framework is equally important. The invocation of the Sufficiency Economy Philosophy within the strategy’s vision does not merely add moral language to development. It helps situate planning within a normative register associated with restraint, balance, and legitimacy rooted in Thai political culture. As a result, the strategy’s authority is reinforced not only by law but by a broader moral vocabulary that makes opposition to long-term direction appear less like a democratic disagreement and more like irresponsibility toward national continuity.

6. Developmental Outcomes: Continuity Without Transformation?

If the National Strategy is to be defended primarily as a development instrument, then its record must ultimately be assessed in terms of developmental outcomes. There is no doubt that the framework has provided a stable language of state direction and has facilitated the alignment of various planning documents across ministries and sectors. It has also coexisted with continued emphasis on infrastructure, logistics, industrial zones, and strategic investment initiatives such as the Eastern Economic Corridor. In this limited sense, one can say that Thailand has achieved more coherence in planning than it possessed under a highly fragmented and electorally volatile policy environment.

Yet coherence should not be confused with transformation. The evidence from recent years suggests that Thailand’s development challenges remain substantial. The OECD’s 2025 Economic Survey on Thailand notes that labour productivity growth has been relatively low in recent years and reports that average labour productivity growth fell to 2.1 percent between 2015 and 2023, compared with 4.8 percent between 2010 and 2015. This matters because productivity growth is central to sustained catch-up development. Without stronger gains in productivity, a middle-income country is unlikely to generate the broad structural upgrading required to escape stagnation.

The social picture is similarly sobering. The World Bank’s Thailand Poverty and Equity Brief released in 2025 states that, after decades of strong declines in poverty and inequality, progress has slowed since 2015. It further notes that wealth remains highly concentrated, with the top decile controlling a dominant share of total wealth. These findings do not prove that the National Strategy caused stagnation. But they do show that a constitutionally entrenched planning framework has not, in itself, solved the underlying structural barriers to inclusive development.

This gap between strategic ambition and empirical outcome is analytically significant. A system of controlled developmentalism may generate the appearance of long-horizon rationality while lacking the institutional dynamism needed for transformation. Development requires not only consistency but experimentation, adjustment, and, at times, politically disruptive reallocation. If a system is designed primarily to protect continuity and contain uncertainty, it may become less willing to tolerate the policy flexibility and contestation through which economic restructuring often occurs.

Thailand’s difficulties in innovation, skills formation, labour-market upgrading, and broad-based productivity enhancement all suggest that the country’s central challenge is not merely insufficient coordination. It is also the limited capacity of the state to convert strategic vision into high-quality implementation under changing global conditions. In this respect, the National Strategy may have fixed the direction of planning without generating the institutional agility required to move decisively in that direction.

7. Comparative Perspectives

Comparison helps clarify what Thailand’s National Strategy is, and what it is not. Singapore is often cited as an example of successful long-term state planning, but its achievement rests on more than continuity or centralized direction. Singapore combines strategic coherence with exceptional bureaucratic capacity, high-quality public administration, rapid feedback loops, and a demonstrated ability to revise policy instruments in light of changing circumstances. The lesson from Singapore is not that constraint alone produces development. It is that disciplined direction must be matched by an unusually capable and adaptive state apparatus.

South Korea offers a different lesson. During its authoritarian developmental period, the state intervened forcefully in capital allocation, industrial policy, and export promotion. Yet that model was legitimated, in large part, by dramatic economic transformation. Moreover, over time, social mobilization and institutional change opened the path toward democratization. South Korea’s authoritarian developmentalism did not seek permanent insulation from popular politics as an end in itself. Rather, it generated growth strong enough to reshape class structure, raise expectations, and eventually expand democratic claims. Thailand’s experience differs in a crucial way: political constraint has been more durable than developmental acceleration.

Mexico under PRI rule provides a cautionary counterpoint. For decades, the PRI maintained a stable political order that was neither fully democratic nor wholly closed. It managed electoral competition, contained uncertainty, and presented itself as the steward of national continuity. Yet over time, the regime’s ability to preserve order outpaced its ability to renew development. The resulting mismatch between institutional durability and socio-economic dynamism weakened the system’s long-run legitimacy. Thailand is not Mexico, but the comparison is analytically useful because it shows how a regime can succeed in stabilizing political order while underperforming in developmental transformation.

Seen through these comparisons, Thailand appears as a hybrid case. It shares with Singapore an emphasis on continuity, but not Singapore’s administrative density and adaptive reach. It shares with earlier South Korea a preference for strategic state direction, but not the same scale of industrial transformation or subsequent democratic opening. It shares with PRI-era Mexico a concern with regime continuity, but under a different ideological and institutional setting. The point is not to force equivalence. It is to show that long-term planning by itself tells us very little. What matters is the political purpose planning serves and the institutional capacities available to carry it through.

8. Discussion: The Limits of Regime-Stabilizing Developmentalism

The analysis developed here points to a central tension within Thailand’s National Strategy. The framework appears more successful at reducing political uncertainty than at producing deep developmental change. This does not mean that continuity is unimportant or that planning should be dismissed. Rather, it suggests that the specific form of continuity institutionalized in Thailand may be more compatible with regime preservation than with adaptive transformation.

Three tensions deserve emphasis. The first is the tension between stability and adaptability. In principle, long-term strategy is meant to provide direction while leaving room for revision in response to global change. In practice, however, institutional lock-in may inhibit experimentation and reduce the incentives for governments to revise inherited priorities. In a world shaped by technological disruption, supply-chain realignment, demographic aging, and geopolitical fragmentation, excessive rigidity can become a developmental liability.

The second is the tension between control and legitimacy. A system that constrains elected governments may secure continuity for a time, especially if political elites fear destabilizing swings in policy. Yet legitimacy cannot be derived indefinitely from the promise of order alone. If developmental performance remains modest and social mobility stagnates, the rationale for constraining democratic choice becomes harder to sustain. In such circumstances, institutional lock-in may preserve order in the short run while quietly weakening the social foundations of that order in the long run.

The third is the tension between regime preservation and state capacity. Institutional controls can protect a political settlement, but they do not automatically produce the administrative competence needed for economic upgrading. A state may become highly effective at managing political boundaries while remaining only moderately effective at innovation policy, educational reform, labour-market transformation, or industrial restructuring. Thailand’s recent record suggests precisely this danger: the consolidation of supervisory institutions has outpaced the strengthening of transformational capacity.

These tensions help explain why the National Strategy should not be evaluated by a binary standard of success or failure. It has succeeded in some respects. It has provided a long-horizon framework, aligned multiple planning processes, and contributed to a broader effort to stabilize political order after a period of severe conflict. But it has not clearly succeeded in generating the developmental breakthroughs that would justify such deep institutional entrenchment on performance grounds alone. In that sense, its most robust achievement may be political containment rather than economic transformation.

9. Conclusion

This article has argued that Thailand’s 20-Year National Strategy is best understood not simply as a long-term development plan, but as part of a broader institutional design through which the post-2014 political order sought to govern uncertainty, constrain electoral volatility, and extend the time horizon of regime stability. Its constitutional embedding, oversight architecture, and temporal reach all support this reading. The strategy does contain genuine developmental aspirations, and it has contributed to a more coherent planning environment than Thailand had previously achieved. Yet its practical significance lies equally in how it reorganizes political authority.

The evidence considered here suggests that Thailand’s National Strategy has fixed direction more successfully than it has generated transformation. Productivity growth has slowed. Poverty and inequality reduction have lost momentum. Structural upgrading remains incomplete. These outcomes do not reduce the strategy to mere symbolism, but they do cast doubt on the claim that institutional lock-in by itself can substitute for state capacity, policy adaptability, and broadly grounded legitimacy.

The broader implication is that controlled developmentalism may offer a durable way to stabilize political order in the short to medium term, especially in polarized middle-income democracies. But unless it can evolve into a more flexible and performance-generating form of governance, it risks reproducing the very stagnation it was meant to overcome. For Thailand, the unresolved question is therefore not whether the state can maintain direction. It is whether a state that is increasingly designed to preserve order can also become capable of the adaptive transformation that development now requires.

References

Acemoglu, D., & Robinson, J. A. (2012). Why nations fail: The origins of power, prosperity, and poverty. Crown.

Constitution of the Kingdom of Thailand, B.E. 2560 (2017). (2017). Government of Thailand.

Evans, P. (1995). Embedded autonomy: States and industrial transformation. Princeton University Press.

Johnson, C. (1982). MITI and the Japanese miracle: The growth of industrial policy, 1925–1975. Stanford University Press.

National Strategy Secretariat Office. (2018). National strategy 2018–2037. Office of the National Economic and Social Development Board.

North, D. C., Wallis, J. J., & Weingast, B. R. (2009). Violence and social orders: A conceptual framework for interpreting recorded human history. Cambridge University Press.

OECD. (2025). OECD Economic Surveys: Thailand 2025. OECD Publishing.

Slater, D. (2010). Ordering power: Contentious politics and authoritarian leviathans in Southeast Asia. Cambridge University Press.

World Bank. (2025). Thailand poverty and equity brief: October 2025. World Bank.

Cite this article as: Thinsan, S. (2026). Thailand’s 20-Year National Strategy: Institutional Lock-in, Controlled Developmentalism, and the Limits of Regime-Stabilizing Statecraft. https://www.thinsan.org/2026/04/thailands-20-year-national-strategy.html
By
Subscribe to: Comments (Atom)

โพสต์ล่าสุด

หกกับดักของการเมืองมวลชนไทยร่วมสมัย

หกกับดักของการเมืองมวลชนไทยร่วมสมัย —ดร. เพียงดิน รักไทย ชุดบทความ “มดแดงล้มช้าง ฉบับ 2026” หกกับดักของการเมืองมวลชนไทยร...

Popular Posts