คันฉ่องส่องไทย · ห้องสมุดประชาชน · สำนักพิมพ์ประชาชน (ENG)
บทความอ่านฟรี ดัดแปลงจากบทที่ 15 ของหนังสือ “จากโชติช่วงชัชวาล สู่พลังงานไทยเพื่อใคร?”
ฉบับตรวจทาน 20 ตุลาคม 2569
ทุกครั้งที่ใบเสร็จค่าไฟมาถึง หรือหัวจ่ายน้ำมันหยุดหมุน คำถามเดิมกลับมาอีกครั้ง: ประเทศที่มีก๊าซธรรมชาติ มีโรงกลั่น และมีบริษัทพลังงานขนาดใหญ่ เหตุใดประชาชนยังรู้สึกว่าพลังงานแพง?
ความรู้สึกนี้เป็นจุดเริ่มต้นที่ควรรับฟัง แต่การหาคำตอบต้องเปิดกระจกมากกว่าหนึ่งบาน ทั้งราคาต่อหน่วย รายได้ที่ใช้จ่ายได้จริง ปริมาณพลังงานจำเป็น และภาระที่รัฐรับไว้แทนผู้ซื้อ บทความนี้ชวนตรวจตัวเลขโดยไม่ทำให้ตารางราคากลายเป็นคำพิพากษาที่หลักฐานยังรองรับไม่ได้
ข้อค้นพบหลัก: ในชุดข้อมูลที่ตรวจ ไทยมีเบนซินแพงกว่าหลายประเทศที่เลือกมา แต่ภาพดีเซลแตกต่างกัน ค่าไฟไทยสูงกว่าเพื่อนบ้านบางแห่งและต่ำกว่าอีกหลายแห่ง ข้อมูลนี้ยังบอกไม่ได้ว่าใครแบกภาระหนักที่สุด หรือกิจการใดมีกำไรเกินควร
1. ราคาหน้าปั๊ม: คำตอบเปลี่ยนเมื่อเปลี่ยนชนิดน้ำมัน
| ประเทศ | เบนซิน | ดีเซล |
|---|---|---|
| ไทย | 1.506 | 1.280 |
| มาเลเซีย | 1.143 | 1.290 |
| เวียดนาม | 1.117 | 1.135 |
| อินโดนีเซีย | 1.070 | 1.420 |
| ฟิลิปปินส์ | 1.409 | 1.493 |
| สิงคโปร์ | 2.482 | 2.832 |
| ญี่ปุ่น | 1.075 | 1.008 |
| สหรัฐอเมริกา | 1.229 | 1.638 |
ที่มา: GlobalPetrolPrices หน้ารายประเทศทั้งแปดแห่ง ลิงก์อยู่ท้ายบทความ ราคาขายปลีกในฐานข้อมูลรวมภาษีและค่าธรรมเนียม ใช้ค่า USD ที่ผู้รวบรวมแสดงโดยตรง มิได้แปลงด้วยอัตราแลกเปลี่ยนที่ผู้เขียนเลือกเอง
เบนซินไทย 1.506 ดอลลาร์ต่อลิตร สูงกว่ามาเลเซีย เวียดนาม อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ ญี่ปุ่น และสหรัฐฯ ในตาราง แต่ดีเซลไทย 1.280 ดอลลาร์ต่อลิตร ต่ำกว่ามาเลเซีย อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ สิงคโปร์ และสหรัฐฯ การกล่าวว่า “ไทยแพงกว่าทุกประเทศ” จึงเกินกว่าหลักฐานชุดนี้
ข้อจำกัดที่ต้องอ่านพร้อมตัวเลข: ผู้รวบรวมอธิบายรายการเป็นเบนซินออกเทน 95 และดีเซลทั่วไป แต่เราไม่ได้ตรวจยืนยันคุณสมบัติเชื้อเพลิงทุกรายการจากประกาศต้นทางของแต่ละประเทศ จึงไม่ถือว่าเป็นสินค้าที่เหมือนกันทุกประการ ตัวเลขเบนซินไทยนี้ไม่ควรนำไปแทนราคาแก๊สโซฮอล์ E10 หรือ E20 ที่คนจำนวนมากเติมจริง และราคาประเทศที่มีสิทธิอุดหนุนเฉพาะกลุ่มอาจไม่ตรงกับราคาที่ผู้มีสิทธิจ่าย
เงินดอลลาร์ช่วยวางราคาไว้บนหน่วยเดียวกัน แต่ค่าเงินที่เปลี่ยนสามารถเปลี่ยนลำดับราคาได้ โดยที่ราคาสกุลท้องถิ่นไม่ได้ขยับเท่ากัน จึงยังใช้ตารางนี้วัดกำลังซื้อของคนแต่ละประเทศโดยตรงไม่ได้
2. ค่าไฟ: เปรียบเทียบเดือนเดียวกัน และอ่านวิธีคำนวณก่อน
| ประเทศ | ค่าไฟต่อหน่วย |
|---|---|
| ไทย | 0.118 |
| มาเลเซีย | 0.049 |
| เวียดนาม | 0.079 |
| อินโดนีเซีย | 0.081 |
| ฟิลิปปินส์ | 0.206 |
| สิงคโปร์ | 0.227 |
| ญี่ปุ่น | 0.207 |
| สหรัฐอเมริกา | 0.203 |
ที่มา: GlobalPetrolPrices หน้ารายประเทศ ณ วันที่ระบุ หนึ่งหน่วยไฟฟ้าในบทความหมายถึงหนึ่งกิโลวัตต์ชั่วโมง (kWh) ตารางนี้เป็นคนละช่วงเวลากับตารางน้ำมัน และไม่ใช่อัตราค่าไฟล่าสุดเดือนตุลาคม 2569
ค่าไฟครัวเรือนไทย 0.118 ดอลลาร์ต่อหน่วย สูงกว่ามาเลเซีย เวียดนาม และอินโดนีเซีย แต่ต่ำกว่าฟิลิปปินส์ สิงคโปร์ ญี่ปุ่น และสหรัฐฯ ในชุดเดียวกัน นี่เป็นการเปรียบเทียบราคาอ้างอิงของผู้รวบรวม ไม่ใช่บิลที่ทุกบ้านได้รับ
วิธีคำนวณใช้การใช้ไฟฟ้าครัวเรือนเฉลี่ยรายปีของแต่ละประเทศ รวมองค์ประกอบในบิลตามวิธีของฐานข้อมูล แต่ฐานการใช้ไฟของแต่ละประเทศไม่เท่ากัน อัตราขั้นบันได ค่าคงที่ และสิทธิช่วยเหลือจึงมีผล หากต้องการทดสอบว่าบ้านที่ใช้ 150 หรือ 300 หน่วยต่อเดือนจ่ายต่างกันเท่าไร ต้องคำนวณใหม่จากอัตราทางการ ภาษี และเงื่อนไขเดียวกัน
หน้ารวมค่าไฟของแหล่งข้อมูลที่ตรวจขณะจัดทำบทความแสดงค่าเฉลี่ยช่วง 2023–2026 แล้ว จึงอ้างหน้ารายประเทศสำหรับตัวเลขเดือนมีนาคมโดยเฉพาะ เราไม่ใช้ค่าเฉลี่ยหลายปีแทนภาพรายเดือน และไม่ใช้ตัวเลขนี้แทนประกาศ กกพ. ของไทย
3. รายได้เฉลี่ย 28,308 บาท: ถูกต้อง แต่ยังไม่ใช่เงินสดของทุกบ้าน
เอกสาร สสช. ปี 2568 หน้า 22 ยืนยันรายได้ทั้งสิ้นเฉลี่ยเดือนละ 28,308 บาทต่อครัวเรือน ตัวเลขนี้เป็นข้อมูลปี 2568 ไม่ใช่ค่าจ้างคนทำงานหนึ่งคนในปี 2569 และไม่ใช่ค่ามัธยฐาน
รายได้รวมดังกล่าวมีส่วนที่ไม่เป็นตัวเงิน เช่น สินค้าหรือบริการที่ได้รับโดยไม่ซื้อ และค่าประเมินค่าเช่าบ้านของตนเอง จึงไม่ควรนำรายได้ทั้งสิ้นไปเรียก “เงินสดพร้อมจ่าย” หรือสมมุติว่าทุกครัวเรือนมีรายได้เท่านี้ การเปรียบเทียบภาระที่แม่นยำควรใช้รายได้ที่ใช้จ่ายได้และค่าใช้จ่ายพลังงานของครัวเรือนเดียวกัน ในช่วงเวลาเดียวกัน แยกตามกลุ่มรายได้และพื้นที่
4. บิลเท่ากัน แต่ความหนักไม่เท่ากัน
ต่อไปนี้เป็นตัวอย่างสมมุติเพื่ออธิบายวิธีคิด ไม่ใช่ผลสำรวจและไม่ใช่ค่าไฟตามอัตราทางการ สมมุติสองบ้านมีรายได้ที่ใช้จ่ายได้เดือนละ 10,000 และ 30,000 บาท ตามลำดับ ทั้งคู่จ่ายค่าไฟ 1,000 บาท น้ำมันเดินทาง 1,200 บาท และเชื้อเพลิงหุงต้ม 200 บาท รวม 2,400 บาท บ้านแรกแบกภาระ 24% ส่วนบ้านหลังแบก 8%
สูตรคือ ค่าใช้จ่ายพลังงานตามขอบเขตที่กำหนด ÷ รายได้ที่ใช้จ่ายได้ × 100 การรวมเชื้อเพลิงเดินทางต้องระบุให้ชัด เพราะต่างจากการวัดเฉพาะพลังงานในที่อยู่อาศัย สัดส่วนเหล่านี้ไม่ใช่เกณฑ์วินิจฉัยความยากจนด้านพลังงานของไทย
คนที่ใช้พลังงานน้อยอาจกำลังอดใช้เครื่องปรับอากาศหรือเดินทางไปทำงานลำบาก การเห็นบิลต่ำจึงไม่รับประกันว่าครัวเรือนเข้าถึงพลังงานจำเป็นเพียงพอ กรอบความสามารถในการจ่ายของ IEA ช่วยชวนมองราคาไปพร้อมกับการใช้พลังงานและข้อจำกัดของครัวเรือน
5. จากใบเสร็จสู่นโยบาย: ใครรับส่วนต่าง?
ราคาที่ผู้ซื้อจ่ายต่างจากต้นทุนจัดหาทั้งระบบได้ เพราะมีภาษี เงินอุดหนุน และกติกาการส่งผ่านต้นทุน การลดบิลจึงต้องถามว่าเกิดจากต้นทุนจริงลดลง หรือจากการย้ายผู้รับภาระ หากมีเงินอุดหนุน ต้องตามดูงบประมาณ ผู้ได้รับประโยชน์ และภาระในอนาคตจากเอกสารจริง ไม่ควรสมมุติว่าทุกประเทศที่ขายถูกกำลังขาดทุน
เช่นเดียวกัน ราคาขายปลีกสูงไม่ได้พิสูจน์ว่าบริษัทใดทำกำไรเกินควร ต้องแยกต้นทุนเชื้อเพลิง ระบบส่งและจำหน่าย ภาษี ค่าธรรมเนียม และผลตอบแทนของกิจการก่อน ส่วนต่างราคาครัวเรือนกับธุรกิจก็ยังไม่พอพิสูจน์การอุดหนุนข้ามกลุ่ม เพราะต้นทุนและรูปแบบบริการอาจต่างกัน
บทสรุปคิดต่อ: ให้ประชาชนเห็นทั้งราคาและกติกา
ประเทศไทยควรถูกตรวจสอบด้วยข้อมูลที่ละเอียดกว่าคำว่าแพงหรือถูก รัฐและผู้ประกอบการควรเปิดวิธีคำนวณบิล ตัวอย่างครัวเรือนหลายระดับการใช้ ต้นทุนและเงินอุดหนุนที่เกี่ยวข้อง พร้อมข้อมูลภาระตามกลุ่มรายได้ เพื่อให้ประชาชนประเมินทางเลือกได้
เมื่อพบกราฟราคาครั้งต่อไป ลองถามสามข้อ: เราเทียบพลังงานชนิดเดียวกันในวันเดียวกันหรือไม่? ราคานั้นรวมอะไรและใช้สิทธิใด? และเมื่อจ่ายแล้ว ครัวเรือนยังเหลือเงินพอสำหรับชีวิตจำเป็นหรือไม่? คำถามเหล่านี้ทำให้การเรียกร้องพลังงานที่เป็นธรรมมีน้ำหนักขึ้น เพราะยืนอยู่บนหลักฐานที่ตรวจกลับได้
แหล่งอ้างอิงและขอบเขตการตรวจสอบ
ตรวจข้อมูลสำหรับบทความวันที่ 20 ตุลาคม 2569 ลิงก์ราคาต่อไปนี้เป็นหน้าอัปเดตต่อเนื่อง ตัวเลขที่นำมาใช้เป็นภาพข้อมูลตามวันที่กำกับในตาราง ไม่ใช่การรับรองราคาปัจจุบันทุกพื้นที่
- GlobalPetrolPrices หน้ารายประเทศ: ไทย · มาเลเซีย · เวียดนาม · อินโดนีเซีย · ฟิลิปปินส์ · สิงคโปร์ · ญี่ปุ่น · สหรัฐอเมริกา — ราคาน้ำมัน 12 ต.ค. 2026 และค่าไฟ 1 มี.ค. 2026 ตามที่หน้าเว็บระบุ เป็นข้อมูลของผู้รวบรวม มิใช่ประกาศอัตราราชการของทุกประเทศ
- GlobalPetrolPrices: วิธีคำนวณค่าไฟและขอบเขตข้อมูล — ส่วน Benchmark Data Parameters และ Data Collection Methodology; ตารางรวมที่ปรากฏขณะตรวจเป็นค่าเฉลี่ย 2023–2026 จึงไม่ใช้แทนข้อมูลเดือนมีนาคม
- สำนักงานสถิติแห่งชาติ: ผลสำรวจภาวะเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือน พ.ศ. 2568 หน้าเอกสาร 22 หัวข้อ 3.3.2–3.3.3 รายได้ทั้งสิ้นเฉลี่ย 28,308 บาท และองค์ประกอบรายได้
- IEA, Household Energy Affordability, เผยแพร่ 16 ก.พ. 2026 — กรอบวิเคราะห์ราคาพลังงาน การใช้พลังงาน และความสามารถในการจ่าย
หมายเหตุบรรณาธิการ: ฉบับอ่านฟรีนี้ปรับจากบทที่ 15 โดยคงแกนราคา กำลังซื้อ และภาระสาธารณะ ตัดข้ออ้างเชิงนโยบายรายประเทศและตัวเลขอัตราเฉพาะช่วงที่ยังไม่ได้ตรวจเอกสารต้นทางออก ข้อมูลราคาที่แสดงเป็นการตรวจตรงกับฐานผู้รวบรวม ไม่ใช่การตรวจประกาศต้นทางครบทุกประเทศ


